దగ్గఱ కొండెము సెప్పెడు
Sumathi Satakam (సుమతీ శతకం) · పద్యం 59 · Baddena Bhupaludu
దగ్గఱ కొండెము సెప్పెడు
ప్రెగ్గడ పలుకులకు రాజు ప్రియుడై మఱి దా
నెగ్గు బ్రజ కాచరించుట
బొగ్గులకై కల్పతరువు బొడుచుట సుమతీ!
Transliteration
daggaṟa koṇḍemu seppeḍu preggaḍa palukulaku rāju priyuḍai maṟi dā neggu braja kācariñcuṭa boggulakai kalpataruvu boḍucuṭa sumatī!
పదాల అర్థాలు · Word Meanings
దగ్గఱ కొండెము సెప్పెడు
- దగ్గఱ
- సమీపమున, చెంత near, close by
- కొండెము
- చాడీ, దూషణ slander, backbiting
- సెప్పెడు
- చెప్పేటటువంటి, పలికే telling, speaking
ప్రెగ్గడ పలుకులకు రాజు ప్రియుడై మఱి దా
- ప్రెగ్గడ
- మంత్రి, సలహాదారు minister, advisor
- పలుకులకు
- మాటలకు, వచనములకు to the words, to the speech
- రాజు
- ప్రభువు, నృపాలుడు king, ruler
- ప్రియుడై
- ఇష్టపడినవాడై, ప్రీతిచెందినవాడై becoming fond of, taking a liking to
- మఱి
- అటుపై, తరువాత then, furthermore
- దా
- తాను, స్వయముగా himself, personally
నెగ్గు బ్రజ కాచరించుట
- నెగ్గు
- కీడు, అపకారము harm, injury
- బ్రజ
- ప్రజలు, జనులు people, subjects
- కాచరించుట
- చేయుట, ఒనర్చుట doing, committing
బొగ్గులకై కల్పతరువు బొడుచుట సుమతీ!
- బొగ్గులకై
- బొగ్గుల కోసము, అల్పమైన వాటి కొరకు for the sake of charcoal, for trivial things
- కల్పతరువు
- కల్పవృక్షము, కోరిన కోరికలిచ్చు చెట్టు Kalpavriksha, wish-fulfilling tree
- బొడుచుట
- నరుకుట, ఛేదించుట cutting down, felling
- సుమతీ
- ఓ మంచి బుద్ధి గలవాడా Oh one with good mind, Oh Sumati
భావం · Meaning
తన దగ్గర ఉండి చాడీలు చెప్పే మంత్రి మాటలు నమ్మి, రాజు తన ప్రజలకు కీడు చేయడం అవివేకం. అది అల్పమైన బొగ్గుల కోసం కోరిన కోరికలు తీర్చే గొప్ప కల్పవృక్షాన్ని నరికివేసుకోవడం వంటిది.
In English
It is foolish for a king to trust a slanderous minister and harm his own subjects. Such an act is comparable to cutting down the divine wish-fulfilling tree (Kalpavriksha) merely to obtain cheap charcoal.
నేటి సందర్భం · Modern relevance
In modern leadership and management, this verse warns against listening to toxic advisors or office politics. Destroying the trust and well-being of one's team (the 'subjects') based on gossip is self-destructive; it is like sacrificing a valuable long-term asset for a trivial, short-term gain.