పరులకు నిష్టము సెప్పకు,
Sumathi Satakam (సుమతీ శతకం) · పద్యం 75 · Baddena Bhupaludu
పరులకు నిష్టము సెప్పకు,
పొరుగిండ్లకు బనులు లేక పోవకు మెపుడున్,
బరు గదిసిన సతి గవయకు,
మెఱిగియు బిరుసైన హయము లెక్కకు సుమతీ
Transliteration
parulaku niṣṭamu seppaku, porugiṇḍlaku banulu lēka pōvaku mepuḍun, baru gadisina sati gavayaku, meṟigiyu birusaina hayamu lekkaku sumatī
పదాల అర్థాలు · Word Meanings
పరులకు నిష్టము సెప్పకు,
- పరులకు
- ఇతరులకు, అన్యులకు to others, to strangers
- నిష్టము
- అనిష్టము (సంధి), అప్రియము unpleasantness, harshness
- సెప్పకు
- చెప్పవద్దు, పలుకవద్దు do not say, do not speak
పొరుగిండ్లకు బనులు లేక పోవకు మెపుడున్,
- పొరుగిండ్లకు
- ప్రక్క ఇళ్లకు, ఇరుగుపొరుగు వారి ఇళ్లకు to neighbors' houses, to nearby homes
- బనులు
- పనులు, కార్యములు works, tasks
- లేక
- లేకుండా, అవసరం లేకుండా without, lacking
- పోవకు
- వెళ్ళవద్దు do not go
- మెపుడున్
- ఎప్పుడును, ఏ సమయంలోనూ ever, at any time
బరు గదిసిన సతి గవయకు,
- బరు
- పరులు, ఇతరులు others, another man
- గదిసిన
- కూడిన, పొందిన joined, approached
- సతి
- స్త్రీ, వనిత woman, lady
- గవయకు
- కూడకు, రమించకు do not unite, do not mate with
మెఱిగియు బిరుసైన హయము లెక్కకు సుమతీ
- మెఱిగియు
- ఎరిగియుండి, తెలిసియుండి knowing, aware of
- బిరుసైన
- పొగరుబోతు, కఠినమైన stubborn, rough/wild
- హయము
- గుర్రము, అశ్వము horse
- లెక్కకు
- ఎక్కవద్దు, అధిరోహించవద్దు do not climb, do not ride
- సుమతీ
- మంచి బుద్ధి గలవాడా Oh one with good mind
భావం · Meaning
ఓ మంచి బుద్ధి గలవాడా! ఇతరులకు బాధ కలిగించే మాటలు మాట్లాడకు. పని లేకుండా ఇతరుల ఇళ్లకు వెళ్ళకు. పరపురుషుని పొందిన స్త్రీతో సాంగత్యం చేయకు. పొగరుబోతు గుర్రమని తెలిసి దానిని ఎక్కకు.
In English
Oh Sumati! Do not speak unpleasant words to others. Do not visit neighbors' houses without a purpose. Do not associate with a woman who has been with another man. Do not ride a horse knowing it is wild or stubborn.
నేటి సందర్భం · Modern relevance
This verse teaches social etiquette and risk management relevant today. It advises against toxic speech and gossiping, respecting others' privacy by not intruding without reason, maintaining moral boundaries in relationships, and avoiding known dangers (like reckless driving or risky ventures) rather than acting out of bravado.