రూపించి పలికి బొంకకు,
Sumathi Satakam (సుమతీ శతకం) · పద్యం 96 · Baddena Bhupaludu
రూపించి పలికి బొంకకు,
ప్రాపగు చుట్టంబు నెగ్గు పలుకకు మదిలో,
గోపించు రాజు గొల్వకు,
పాపపు దేశంబు సొఱకు పదిలము సుమతీ!
Transliteration
rūpiñci paliki boṅkaku, prāpagu cuṭṭambu neggu palukaku madilō, gōpiñcu rāju golvaku, pāpapu dēśambu soṟaku padilamu sumatī!
పదాల అర్థాలు · Word Meanings
రూపించి పలికి బొంకకు,
- రూపించి
- నిరూపించి, సాక్ష్యాధారాలతో స్థిరపరచి having substantiated, having proven (to be true)
- పలికి
- చెప్పి, వచించి having spoken, uttered
- బొంకకు
- అబద్ధం చెప్పకు, అసత్యం ఆడకు do not lie, do not speak untruth
ప్రాపగు చుట్టంబు నెగ్గు పలుకకు మదిలో,
- ప్రాపగు
- ఆధారమైన, అండగా ఉండే who is a support, sheltering
- చుట్టంబు
- బంధువు, చలము relative, kinsman
- నెగ్గు
- కీడు (ఎగ్గు), నింద harm, blame/insult
- పలుకకు
- మాట్లాడకు, నిందించకు do not speak, do not utter
- మదిలో
- మనసులో, హృదయంలో in the mind, internally
గోపించు రాజు గొల్వకు,
- గోపించు
- కోపించే, ఆగ్రహించే angry, irascible
- రాజు
- ప్రభువు, యజమాని king, master/boss
- గొల్వకు
- సేవించకు, కొలువు చేయకు do not serve, do not work for
పాపపు దేశంబు సొఱకు పదిలము సుమతీ!
- పాపపు
- పాపిష్టి, ధర్మం లేని sinful, wicked
- దేశంబు
- ప్రదేశం, రాజ్యం country, land/place
- సొఱకు
- ప్రవేశించకు, వెళ్ళకు do not enter, do not go into
- పదిలము
- జాగ్రత్త, భద్రం be careful, beware
- సుమతీ
- ఓ మంచి బుద్ధి గలవాడా Oh one with good mind, Oh wise one
భావం · Meaning
సాక్ష్యాధారాలతో అబద్ధాన్ని నిజమని నమ్మించకూడదు. ఆపదలో ఆదుకునే బంధువులను నిందించకూడదు. ఎప్పుడూ కోపంతో ఉండే రాజు కొలువు చేయకూడదు. పాపపు పనులు జరిగే ప్రదేశానికి వెళ్ళకూడదు. ఈ విషయాలలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
In English
One should not fabricate evidence to make a lie appear as truth. One should not blame or speak ill of relatives who provide support. One should not serve a master who is constantly angry, nor should one enter a place rife with sin. A wise person must be cautious regarding these four dangers.
నేటి సందర్భం · Modern relevance
This verse offers timeless advice for professional and personal ethics: avoid perjury and manipulative dishonesty, value and respect your support system (family/friends), avoid working under toxic or abusive bosses, and stay away from unethical or dangerous environments.