విద్యాసాగరుడి పునఃకలయిక - హరివర్మ పరాక్రమం

సోమదత్త మహారాజు తన కుమార్తె ప్రఫుల్లను కళాభిరామునికి, మంత్రి పుత్రిక కాళిందిని సుధర్మునికి, సామంతరాజు పుత్రిక రుక్మవతిని సులోచనునికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అవంతీశ్వరుడు దూరంగా ఉన్నందున చారుమతి కన్యాదానాన్ని కూడా తానే నిర్వహించాడు. నలుగురు రాజకుమారులు ఏకకాలంలో వివాహాలు చేసుకుని, గిరివ్రజపురంలో కొన్ని నెలల పాటు ఆనందంగా గడిపారు. అనంతరం వారు స్వదేశమైన కాశ్మీరానికి వెళ్ళడానికి నిశ్చయించుకున్నారు.

సోమదత్తుడు వారికి అపారమైన ధనధాన్యాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, చతురంగ బలాలను ఇచ్చి వీడ్కోలు పలికాడు. కొండలు, దట్టమైన అడవులతో కూడిన సంకటమైన మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, ఇరవై రోజుల తర్వాత ఒక నిర్మలమైన నదీతీరంలో విడిది చేశారు. అక్కడి ప్రకృతి సౌందర్యానికి ముగ్ధులై మూడు రోజులు అక్కడే గడిపారు. మూడవ రోజున హరివర్మ గుర్రపు స్వారీకి వెళ్లి తూర్పు దిశగా చాలా దూరం పోయి, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు దారితప్పిపోయాడు.

మధ్యాహ్నం వరకు వెతికినప్పటికీ దారి దొరకలేదు. ఇంతలో సమీపంలో వాద్యఘోషలు, జనకోలాహలం వినిపించడంతో అటువైపు గుర్రాన్ని నడిపించాడు. అక్కడ ఒక సుదృఢమైన కోట కనిపించింది. కోట సింహద్వారం వద్ద కాపలా ఉన్న భటులను చూసి, 'ఈ కోట ఎవరిది? లోపల ఏం ఉత్సవం జరుగుతోంది?' అని వినయంగా అడిగాడు. కానీ వారు గర్వంతో దురుసుగా సమాధానమిచ్చి, గుర్రం దిగి మాట్లాడాలని, లేకపోతే పరీక్షించకుండా పోనివ్వమని హెచ్చరించారు. వారి అహంకారానికి ఆగ్రహించిన హరివర్మ కొరడాతో వారిని దండించాడు.

ద్వారపాలకులు కత్తులు దూసి మీదపడగా, హరివర్మ తన ఖడ్గంతో వారిని చెల్లాచెదురు చేశాడు. భయపడిన భటులు లోపలికి పరుగెత్తి వెళ్లి, తమ రాజు కూతురు-అల్లుడి సమక్షంలో మనవడి జాతకర్మ వేడుక జరుపుకుంటున్న సభలో ఈ విషయాన్ని నివేదించారు. రాజు వెంటనే సేనాధిపతిని సైన్యంతో పంపగా, హరివర్మ వారిని కూడా సునాయాసంగా ఓడించి తరిమికొట్టాడు. దాంతో స్వయంగా రాజే మంత్రితో కలిసి కవచధారులై యుద్ధానికి వచ్చారు. అయితే హరివర్మ అద్భుత పరాక్రమంతో వారి కిరీటాలు, భుజకీర్తులు ఖండించి, గుర్రాల నుండి కిందపడేసి మూర్ఛిల్లజేశాడు.

సభలో ఉన్న రాజు అల్లుడు ఈ వార్త విని, ధనుర్బాణాలు ధరించి సింహద్వారం వద్దకు వచ్చాడు. అక్కడ గుర్రంపై ఉన్న వీరుడిని నిశితంగా పరిశీలించి, అతని స్వరాన్ని బట్టి 'హరివర్మా!' అని ఆశ్చర్యంతో పిలిచాడు. హరివర్మ కూడా అతడిని చూసి తమ పెద్దన్న 'విద్యాసాగరుడు'గా గుర్తించాడు. ఇద్దరు సోదరులు ఆనందబాష్పాలతో ఒకరినొకరు కౌగిలించుకున్నారు. సుడిగాలిలో కొట్టుకుపోయిన నాటి నుండి ఇప్పటివరకు జరిగిన కథను హరివర్మ వివరించాడు. ఇంతలో హరివర్మను వెతుకుతూ మిగిలిన ముగ్గురు తమ్ముళ్ళు కూడా అక్కడికి చేరుకుని అన్నల పాదాలకు నమస్కరించారు.

విద్యాసాగరుడు మూర్ఛపోయిన రాజు, మంత్రులపై నీళ్ళు చల్లించి స్పృహ తెప్పించాడు. జరిగిన పొరపాటును వివరిస్తూ, 'మామా! వీరంతా నా తమ్ముళ్ళు. మీ ద్వారపాలకుల అహంకారం వల్లే ఈ యుద్ధం జరిగింది' అని నచ్చజెప్పాడు. హరివర్మ కూడా రాజును క్షమాపణ కోరాడు. అనంతరం రాజు వారందరినీ సాదరంగా అంతఃపురంలోకి ఆహ్వానించి గౌరవించాడు. అడవిలో విడిది వద్ద ఉన్న తమ్ముల భార్యలను సపరివారంగా రప్పించారు. విద్యాసాగరుడి కుమారునికి 'తాళధ్వజుడు' అని నామకరణం చేసి, కుటుంబమంతా సంతోషంగా తమ అనుభవాలను పంచుకున్నారు.