విద్యాసాగరుని వృత్తాంతము - స్వగ్రామ ప్రయాణము

విద్యాసాగరుడు తన తమ్ముళ్లతో మాట్లాడుతూ, ఒక్కోసారి అనుకోని ఆపదలే మేలుకు దారితీస్తాయని, ఆనాటి భయంకరమైన తుఫానులో తన గుర్రంతో సహా కొట్టుకువచ్చి ఈ కోటగోడను చేరుకోవడం తన అదృష్టానికి నాంది అయిందని తెలిపాడు. పూర్వం కాశ్మీర దేశాధీశుడు ఒక సిద్ధుని ఆశ్రయించి, ఆ కోటలో ప్రవేశించే పురుషులు లోపలి స్త్రీలకు స్త్రీలుగానే కనిపించేలా వరం పొందాడు. ఆ మహిమ కారణంగా ప్రమద్వర అతనిని స్త్రీ అనుకుని తన అంతఃపురంలోకి తీసుకెళ్లింది. వారి కలయిక వల్ల ఆమె గర్భవతి కాగా, అక్కడి అమాయక కన్యలెవరూ ఆ రహస్యాన్ని గ్రహించలేకపోయారు.

అయితే అంతఃపురంలోని ఒక వృద్ధురాలు ప్రమద్వర గర్భచిహ్నాలను గుర్తించి, రాజుకు వర్తమానం పంపింది. తన కుమార్తె వేరొక పురుషునితో ఉన్నదన్న వార్త తెలిసి ప్రమద్వర తండ్రియైన శ్రీవర్ధనుడు సైన్యంతో వచ్చి కోటను ముట్టడించాడు. విద్యాసాగరుడు తన అసమాన ఖడ్గ నైపుణ్యంతో శత్రుసైన్యాన్ని చెల్లాచెదురు చేశాడు. అతని వీరపరాక్రమాలకు మెచ్చిన రాజు, సిద్ధుని ఆదేశానుసారం అతడినే తన అల్లుడిగా అంగీకరించి ప్రమద్వరతో వైభవంగా వివాహం జరిపించాడు.

విద్యాసాగరుడు అక్కడే నివాసముండగా ప్రమద్వర ఒక చక్కని మగబిడ్డను ప్రసవించింది. ఆ బాలుని జాతకర్మ వేడుక రోజే సోదరులంతా కలవడం విశేషమని అతడు వివరించాడు. ఆ కథ విన్న హరివర్మ సంతోషించి, శుభాశుభాలన్నీ దైవాధీనాలని, తమ గుర్రం దారితప్పి ఇటు రావడం వల్లే అందరూ కలుసుకోగలిగామని చెప్పి, ఇక స్వగ్రామానికి వెళ్లేందుకు సన్నాహాలు చేయాలని కోరాడు.

విద్యాసాగరుడు తమ ప్రయాణ సంకల్పాన్ని మామగారైన శ్రీవర్ధనునికి తెలపగా, ఆ రాజు సంతోషంతో వేలాది ఏనుగులు, గుర్రాలు, దాసదాసీలు, రత్నాభరణాలు, వస్త్రాలను అరణంగా ఇచ్చి శుభముహూర్తాన సాగనంపాడు. రాజపుత్రులు ఆ సంపదలతో వైభవంగా ప్రయాణిస్తూ, మార్గమధ్యంలో పలువురు రాజుల సత్కారాలు అందుకుంటూ పవిత్ర ద్వారవతీ నగరానికి చేరుకున్నారు.

కథ విన్న గోపాలుడు సిద్ధుని వరప్రభావం వల్ల మొదటిసారి ప్రవేశించిన విద్యాసాగరుడు స్త్రీగా కనిపించగా, బిడ్డ జాతకర్మకు వచ్చిన పురుషులు పురుషులుగానే ఎలా కనిపించారని సందేహం వెలిబుచ్చాడు. దానికి మణిసిద్ధుడు నవ్వి, ఆ వర ప్రభావం ప్రమద్వర వివాహం జరిగేంతవరకే వర్తిస్తుందని సిద్ధుడు ముందే తెలిపినందున, వివాహానంతరం సాధారణ స్థితి ఏర్పడిందని శిష్యుని సందేహాన్ని నివృత్తి చేశాడు.