భృగువు మరియు నాగరాజు పద్మనాభుని కథ

గంగానదీ దక్షిణ తీరంలోని మహాపద్మ నగరంలో భృగువు అనే ధర్మపరాయణుడైన బ్రాహ్మణుడు నివసించేవాడు. అతడు గృహస్థ ధర్మాలను నిర్వర్తించి, యజ్ఞయాగాదులు చేసి, సత్ప్రవర్తనతో జీవించాడు. అయితే ఆయుష్షులో సగభాగం గడిచిన తర్వాత, మోక్షాన్ని చేర్చే నిక్కమైన ధర్మమార్గమేదో నిర్ణయించుకోలేక అతని మనస్సు సందిగ్ధంలో పడింది. వేదశాస్త్రాలు అనేక రకాల మార్గాలను సూచించడంతో ఏది పరమధర్మమో తెలియక చింతిస్తున్న సమయంలో, అతని ఇంటికి ఒక విద్వాంసుడైన అతిథి వచ్చాడు.

ఆ అతిథికి భృగువు భక్తిశ్రద్ధలతో ఆతిథ్యమిచ్చి, తన మనస్సులోని మోక్షసంబంధమైన సందేహాన్ని వెల్లడించాడు. అప్పుడు ఆ అతిథి, తనకు కూడా ఇటువంటి సందిగ్ధమే కలగగా తన గురువు చెప్పిన ఉపాయాన్ని భృగువుకు వివరించాడు. నైమిశారణ్యంలోని గోమతీ నదీతీరంలో గల నాగ నగరంలో పద్మనాభుడనే సర్పరాజోత్తముడు ఉన్నాడని, సర్వశాస్త్ర కోవిదుడైన ఆ నాగపతి సమస్త సందేహాలను నివృత్తి చేయగలడని తెలిపాడు.

ఆ మాటలు విన్న భృగువు వెంటనే ప్రయాణమై అనేక అరణ్యాలు, పర్వతాలు దాటి గోమతీ తీరాన ఉన్న నాగ నగరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ పద్మనాభుని నివాసానికి వెళ్లి తలుపు తట్టగా, నాగపతి భార్య వచ్చి అతిథిసత్కారం చేసింది. తన భర్త సంవత్సరానికి ఒక నెల రోజుల పాటు సూర్యరథాన్ని నడిపే వంతు నిమిత్తం వెళ్లాడని, మరో ఎనిమిది రోజుల్లో తిరిగి వస్తాడని ఆమె తెలిపింది.

ఆమె ఎంతగా ప్రాధేయపడినా భృగువు ఇంట్లో విశ్రాంతి తీసుకోక, నాగపతి వచ్చేవరకు గోమతీ నదీ సైకత తీరంలో నిరాహారుడై తపస్సు చేస్తూ వేచి ఉంటానని నిశ్చయించుకున్నాడు. నగరంలోని వృద్ధ నాగులు వచ్చి ఆహారం స్వీకరించమని బతిమాలినా, తన వ్రత నియమాన్ని వీడక ఎనిమిది రోజుల పాటు కఠిన దీక్షతో అక్కడే గడిపాడు.

పది రోజుల తర్వాత పద్మనాభుడు సూర్యసేవ పూర్తిచేసుకుని ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. ఆయన భార్య జరిగిన విషయమంతా వివరించి, ఒక బ్రాహ్మణుడు తన దర్శనం కోసం గోమతీ తీరంలో నిరాహారంగా వేచి ఉన్నాడని చెప్పింది. మొదట పద్మనాభునికి జాతిపరమైన అభిమానంతో తానే స్వయంగా మానవుని వద్దకు వెళ్లడం సబబు కాదనిపించినా, ఆయన పత్ని అహంకారాన్ని విడనాడి ఆశ్రయించిన వారికి మేలు చేయడమే ఉత్తమ ధర్మమని హితవు పలికింది.

పత్ని ప్రబోధంతో అహంకారాన్ని వీడిన పద్మనాభుడు వెంటనే గోమతీ తీరానికి వెళ్లి భృగువును దర్శించాడు. తన రాకను నిరీక్షిస్తున్న భృగువుతో ఆయన వినయంగా సంభాషించి, తన వల్ల తీరవలసిన కార్యం ఏమిటో ఆజ్ఞాపించమని కోరాడు. భృగువు సంతోషించి, నాగపతి ద్వారా మోక్ష రహస్యాన్ని తెలుసుకునే ముందు, సూర్యరథం నడిపినప్పుడు చూసిన అద్భుత విశేషాలను వివరించమని కోరాడు.

సూర్యుని తేజస్సు, సూర్యరథ గమనం మరియు సృష్టికార్యాలలో సూర్యకిరణాల ప్రాముఖ్యతను వర్ణించిన పద్మనాభుడు, తాను చూసిన ఒక గొప్ప వింతను వివరించాడు. ఒకనాడు మధ్యాహ్న సమయంలో ఒక మహత్తరమైన దివ్యతేజస్సు సూర్యుని వైపు వచ్చి రవిమండలంలో కలిసిపోయిందని, ఆ తేజస్సు ఎవరో కాదని, త్రికరణశుద్ధిగా భూతదయ కలిగి ఉంఛవృత్తితో సంతుష్టిగా జీవించిన ఒక సామాన్య బ్రాహ్మణుడిదని సూర్యభగవానుడు స్వయంగా చెప్పాడని నాగపతి తెలిపాడు.

యజ్ఞయాగాలు, తీర్థయాత్రలు, కఠిన తపస్సులు చేయకపోయినా సర్వభూతహితాన్ని కోరి, ఇంద్రియ నిగ్రహంతో, దొరికిన దానితో తృప్తి చెంది జీవించిన వ్యక్తి సూర్యసాలోక్యాన్ని పొందాడని విన్న భృగువుకు పరమధర్మమేమిటో స్పష్టంగా బోధపడింది. తన సందిగ్ధమంతా పటాపంచలు కావడంతో, నాగపతికి కృతజ్ఞతలు తెలిపి ఆనందంతో తన నివాసానికి తిరుగుప్రయాణమయ్యాడు.