వసిష్ఠాశ్రమంలో జితవతి త్యాగనిరతి

సిద్ధుని తపోమహిమతో అపూర్వమైన వసిష్ఠాశ్రమానికి చేరిన జితవతి, రత్నమయమైన ఆ పుణ్యభూమిని, సౌవర్ణ వృక్షాలను, సాధుజీవులైన వన్యమృగాలను చూసి ముగ్ధురాలైంది. ఇంతలో చేతిలో పలాశ దండం ధరించి వచ్చిన ఒక మునిబాలకునితో ఆమె సంభాషణ సాగించింది. తనకు ప్రాణత్యాగం చేసిన పులి చర్మాన్ని తలపై ధరించి ఉన్న రాజకుమార్తె జితవతిని చూసి అతడు ఆమె కృతజ్ఞతా భావాన్ని ప్రశంసించాడు. ఆశ్రమంలోని హోమధేనువైన నందినిని అపహరించినందుకు వసువులకు మహర్షి ఇచ్చిన శాపవృత్తాంతాన్ని ఆ మునికుమారుడు ఆమెకు వివరించాడు.

సప్తవసువులు జన్మమాత్రంతోనే ముక్తి పొందేలా వసిష్ఠుడు కనికరించినప్పటికీ, ప్రధాన కారకుడైన అష్టమవసువు ప్రభాసుని మానవయోనిలో భార్యాపుత్రులు లేక దీర్ఘకాలం కష్టాలు అనుభవించేలా శపించాడని, పతిబాధను చూడలేక మునిని నిందించిన యోగసక్తను మ్లేచ్ఛజాతిలో జన్మించేలా శపించాడని ఆ బాలుడు తెలిపాడు. తన కోరిక వల్లే వారికి ఈ దుర్గతి పట్టిందని గ్రహించిన జితవతి తీవ్ర వేదనతో మూర్ఛిల్లింది. తేరుకున్నాక, ప్రస్తుతం ప్రశాంతంగా ఉన్న వసిష్ఠ మహర్షిని, అరుంధతీదేవిని దర్శించి ప్రార్థించమని ఆ మునిబాలకుడు ఆమెకు ఉపాయం చెప్పాడు.

పులితోలును నెత్తిన ధరించి వినయంగా వచ్చిన జితవతిని చూసి అరుంధతీదేవి ఆశ్చర్యపడి ఆమె వృత్తాంతాన్ని అడిగింది. జితవతి తనను తాను పరిచయం చేసుకుని, యోగసక్త తనకు ఉపకారం చేయబోయి శాపగ్రస్తురాలైందని కన్నీరుమున్నీరైంది. తన ప్రాణమిత్రుల శాపఫలాన్ని తానే అనుభవించడానికి సిద్ధమని, తనను ఎంతటి నీచజన్మకైనా పంపించి వారిని శాపవిముక్తులను చేయాలని, లేనిచో అక్కడే ప్రాణాలు విడుస్తానని ఆ దంపతుల పాదాలపై పడి వేడుకుంది.

జితవతి నిరుపమానమైన శీలమును, కృతజ్ఞతను చూసి అరుంధతీదేవి ఎంతో చలించిపోయి, ఆమెను కరుణించవలసిందిగా భర్తను కోరింది. మహర్షి మందహాసం చేస్తూ శాపాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేయలేకపోయినా, ప్రభాసుడు భూలోకంలో అసమాన పరాక్రమవంతునిగా, జ్ఞానవంతునిగా, అఖండ కీర్తి గడించే ఉత్తమ పురుషునిగా వర్ధిల్లేలా వరం ఇచ్చాడు. అలాగే రెండవ జన్మలో పండితరాయలనే పేరుతో జన్మించగా, యోగసక్త సరస్వతీ సమానమైన విద్యావంతురాలై అతడిని వివాహమాడి చివరకు గంగా ప్రవేశంతో పూర్వరూపం పొందుతుందని అనుగ్రహించాడు.

మిత్రుల భవితవ్యం సురక్షితమైనందుకు ఆనందించిన జితవతి, తనకు సాయపడి మరణించిన పులికి కూడా ఉత్తమగతిని ప్రార్థించింది. ఆమె నిస్వార్థ గుణానికి మురిసిపోయిన వసిష్ఠుడు ఆ పులి చక్రవర్తిగా జన్మిస్తుందని, రోహిణిని కాపాడిన రెండవ పులి అతనికి మంత్రిగా పుడుతుందని తెలిపాడు. చివరగా యోగసక్తను ఒక్కసారి చూడాలన్న జితవతి కోరిక మేరకు, అరుంధతీదేవి ఆమెను కనులు మూసుకోమని ఆశీర్వదించగా, కనులు తెరిచేసరికి ఆమె యోగసక్త ఉన్న దివ్యభవనానికి చేరింది.