పాతాళ సంగ్రామం - వీరసింహ హరిదాసుల ద్వంద్వయుద్ధం

లంకా నగరంలో లంబకర్ణిక, దీర్ఘజిహ్విక అనే రాక్షస స్త్రీలు విభీషణుడు పాతాళ యుద్ధంలో మరణించాడని, ఇకపై వజ్రకంఠుడే లంకకు రాజు కాబోతున్నాడని అనుకుంటూ ఆనందించారు. తాము యథేచ్ఛగా మద్యమాంసాలు సేవించవచ్చని సంబరపడ్డారు. ఇంతలో దీర్ఘజంఘుడనే దూత యుద్ధ వార్తలతో కూడిన పత్రికను తీసుకొని అంతఃపురం వైపు పరుగుతీశాడు.

అంతఃపురంలో చంపక, తేజోవతులతో కలభాషిణి సంభాషిస్తూ, గతంలో తమ వద్దకు వచ్చిన పురుషుడు విక్రమార్కుని మనుమడైన విజయభాస్కరుని కుమారుడు వీరసింహుడని, అతడు రాక్షస వంశజాతయైన హేమప్రభకు జన్మించాడని వివరించింది. ఆ సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన దీర్ఘజంఘుడు పాతాళ యుద్ధ పత్రికను చంపకకు అందించాడు. ప్రస్తుతానికి విభీషణ సేనలకు అపజయం కలిగిందని, వజ్రకంఠుడు పారిజాతునితో కలిసి తేజోవతిని చెరపట్టడానికి లంకపై దాడి చేయవచ్చని ఆ లేఖలో మంత్రిపుత్రుడు హెచ్చరించాడు.

దీర్ఘజంఘుడు యుద్ధ వివరాలు చెబుతూ, పాతాళంలో విభీషణుడు శత్రువులను చెదరగొట్టగా, అకస్మాత్తుగా అవతలి పక్షం నుంచి ఒక అజేయ వీరుడు గుర్రమెక్కి వచ్చి ప్రహస్తుడిని, చిన్న విభీషణుడిని ఓడించాడని తెలిపాడు. ఆ వీరుడితో విభీషణ మహారాజు తీవ్రంగా గదాయుద్ధం చేసినప్పటికీ, ఆ వీరుని దెబ్బకు విభీషణుడు కూడా మూర్ఛిల్లాడని, దాంతో లంకా సైన్యంలో అలజడి రేగిందని వివరించాడు.

అంతఃపుర కాంతలు ఆందోళన చెందుతుండగా, శార్దూలుడనే మరో దూత వచ్చి శుభవార్తను అందించాడు. మన సైన్యంలోకి వీరసింహుడు ప్రవేశించి శంఖం పూరించి శత్రువుల గుండెల్లో భయం పుట్టించాడని, రాక్షస వీరులను చెదరగొట్టి సేనలలో ఉత్సాహం నింపాడని చెప్పాడు. ఈ వార్త విని కలభాషిణి తన కుమారుని పరాక్రమాన్ని తలచి గర్వపడింది.

మరుసటి రోజు శార్దూలుడు తిరిగి వచ్చి మిగిలిన యుద్ధ విశేషాలు నివేదించాడు. శత్రుపక్ష వీరుడైన హరిదాసు మొదట రణవిముఖుడై ఉండగా, వజ్రకంఠుడు తలాతలంలో ఉన్న ఒక మహాయోగిని ఆశ్రయించి తీసుకొచ్చాడు. శరణాగత రక్షణ ధర్మమని ఆ యోగి బోధించడంతో హరిదాసు తిరిగి యుద్ధరంగంలోకి దిగి వీరసింహునితో తలపడ్డాడు. ఇద్దరు వీరులు మూడు రాత్రుంబవళ్లు సమాన బలంతో పోరాడారు.

చివరకు వీరసింహుడు తన వంశపు దానధర్మాలు, తండ్రి పరోపకారం, తల్లి పాతివ్రత్యం సత్యమైతే శత్రువును సంహరించుగాక అని దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. హరిదాసు కూడా తన గురువు పరోపకారం, తల్లిదండ్రుల ధర్మనిష్ఠ, తన న్యాయబుద్ధి సత్యమైతే శత్రువును శాసించుగాక అని శరాన్ని సంధించాడు. ఆ రెండు ఆయుధాల తాకిడికి ఇద్దరు వీరులూ మూర్ఛిల్లి నేలకొరిగారు.

అనంతరం విభీషణుడు మూర్ఛ నుండి తేరుకుని ఉత్సాహంతో శత్రుసేనలను తరిమికొట్టి కౌరవ్యుని కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. విజయానంతరం విభీషణుడు అంతఃపుర స్త్రీలను పాతాళ లోకానికి పిలిపించాడు. ఇరువైపుల వీరుల ప్రాణాలను కాపాడేందుకు సపర్యలు ప్రారంభమయ్యాయి.