శూద్రక మహారాజు కథ

వేత్రవతీ నదీతీరాన వెలసిన విదిశా నగరానికి శూద్రకుడు మహారాజు. ఆయన సర్వశాస్త్రాలలో నిష్ణాతుడు, కళలకు ఆలవాలం, అజేయ పరాక్రమశాలి. సకల రాజ్యాలను ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంగా పాలిస్తున్న ఆ యువరాజు శాస్త్రగోష్ఠులు, వీణాగానం, ప్రబంధ రచన, చిత్రలేఖనం వంటి విద్యలతో కాలం గడిపేవాడు. మంత్రులు ఎంతగా హితవు చెప్పినప్పటికీ, యువప్రాయంలో ఆయన వివాహం పట్ల, స్త్రీ సుఖాల పట్ల ఏమాత్రం ఆసక్తి చూపక విముఖుడై ఉండేవాడు.

ఒకనాడు శూద్రకుడు కొలువుదీరి ఉండగా, ప్రతీహారి వచ్చి వినయంగా నమస్కరించి, దక్షిణ దేశం నుండి ఒక మాతంగ కన్యక అపూర్వమైన చిలుకను పంజరంలో తెచ్చి సమర్పించుకోవడానికి ద్వారం వద్ద వేచియున్నదని విన్నవించింది. సర్వరత్నాలకు అర్హుడైన మహారాజు దర్శనం కోరి ఆమె వచ్చిందని తెలుపగా, రాజు కుతూహలంతో ఆమెను ప్రవేశపెట్టవలసిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు.

వెంటనే తెల్లని వస్త్రాలు ధరించిన ఒక వృద్ధుడు ముందు నడువగా, బంగారు శలాకలతో చేసిన పంజరాన్ని మోస్తూ ఒక బాలుడు, వారి వెనుక అపురూప సౌందర్యవతి అయిన మాతంగ కన్యక సభలోకి ప్రవేశించారు. ఆమె అసాధారణ రూపాన్ని, లావణ్యాన్ని చూసి శూద్రకుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. విధి ఇంతటి సుందరాకృతిని ఇలాంటి కులంలో ఎందుకు సృష్టించాడోనని తన మనసులో పరిపరివిధాల విస్మయం చెందాడు.

సభామధ్యంలో నిలిచి ఆ కన్యక నమస్కరించిన తరువాత, వెంటవచ్చిన వృద్ధుడు పంజరాన్ని ముందుకు తెచ్చి రాజుకు చూపించాడు. ఈ చిలుక పేరు వైశంపాయనమని, ఇది సమస్త వేదశాస్త్రాలు, రాజనీతి, కావ్య నాటకాలంకారాలు, సకల సంగీత వాద్య విశేషాలు, చిత్రలేఖనం మొదలైన విద్యలన్నింటిలో ఆరితేరినదని తెలిపాడు. అటువంటి విహంగ రత్నాన్ని మహారాజుకు కానుకగా సమర్పిస్తున్నామని పలికి పంజరాన్ని రాజు ముందుంచాడు.

అప్పుడు ఆ చిలుక రాజాభిముఖంగా నిలబడి, కుడిపాదాన్ని ఎత్తి స్పష్టమైన స్వరంతో జయశబ్దాలు పలుకుతూ రాజును ప్రశంసిస్తూ ఒక శ్లోకాన్ని చక్కగా చదివి వినిపించింది. పక్షి ఉచ్చారణలోని స్వచ్ఛతను, భావయుక్తమైన నడవడికను చూసి రాజు ఆశ్చర్యపడి తన మంత్రి కుమారపాలితునితో చర్చించాడు. సాధారణంగా పక్షులు కొన్ని మాటలను అనుకరించడమే చూస్తామని, కానీ ఈ చిలుక స్వయంగా వివేకంతో పద్యం చదవడం మహదాశ్చర్యకరమని భావించాడు.

అంతలో మధ్యాహ్న సమయం కావడంతో శంఖారావాలు మోగాయి. రాజు మాతంగ కన్యకు అతిథి సత్కారాలు చేయవలసిందిగా ఆజ్ఞాపించి, చిలుకకు తగిన ఆహార పానీయాలు సమకూర్చమని అంతఃపుర పరిచారికలకు పురమాయించి స్నాన భోజనాలకు వెళ్లాడు.

విశ్రాంతి సమయంలో శూద్రకుడు విశ్రాంతి భవనంలో కూర్చుని, ఆ చిలుకను తిరిగి తన వద్దకు రప్పించాడు. అంతఃపుర స్త్రీలు స్వయంగా చేతులతో తినిపించిన తియ్యని పండ్లను ఆరగించి తృప్తిగా ఉన్నానని చిలుక చాతుర్యంతో బదులిచ్చింది. అప్పుడు మహారాజు అమితమైన కౌతుకంతో, ఆ చిలుక ఎక్కడ పుట్టింది, తల్లిదండ్రులెవరు, దానికి శాస్త్ర పాండిత్యం ఎలా అలవడింది, పంజరంలో చిక్కి మాతంగ కన్య చేతికి ఎలా వచ్చింది అనే వృత్తాంతాన్ని వివరించమని అడిగాడు. దానికి ఆ చిలుక తన కథను వినిపించడానికి సిద్ధపడింది.