ప్రత్యక్ష పురాణ శ్రవణము

ఒకనాడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తెనాలి రామకృష్ణుడితో 'కవీ! నెల్లూరు నెరజాణలను ఎప్పుడైనా చూశావా?' అని అడిగాడు. దానికి రామకృష్ణుడు స్పందిస్తూ 'చూశాను ప్రభూ! కానీ అక్కడి వారిలో ఎవరికైనా తగిన ప్రాయశ్చిత్తం చేసి రావాలని చిరకాలంగా కోరికగా ఉంది. తమరు అనుమతిస్తే సింహపురికి వెళ్ళి నా కోరిక తీర్చుకుని వస్తాను' అని చెప్పగా రాయలు సంతోషంగా అంగీకరించాడు.

రామకృష్ణుడు నెల్లూరుకు వెళ్ళి, అక్కడ చిత్రాంగి అనే వేశ్య గొప్ప పాండిత్యము గలదై ఎంతటి దిట్టలైన పండితులనైనా వాదనల్లో ఓడిస్తోందని తెలుసుకుని ఆమె భవనానికి వెళ్ళాడు. చిత్రాంగి రామకృష్ణుడికి అర్ఘ్యాసనాదులిచ్చి గౌరవించి, 'కవివర్యా! మీరు పురాణములు చెప్పగలరా? ఎన్ని పద్ధతులలో చెప్పగలరు?' అని ప్రశ్నించింది.

రామకృష్ణుడు సమయస్ఫూర్తితో 'చిత్రాంగీ! నేను అష్టాదశ పురాణాలను అభినయాది నానా విధాలైన ప్రత్యక్ష విధానాలతో చెప్పగలను' అని బదులిచ్చాడు. ఆయన మాటలకు మురిసిపోయిన చిత్రాంగి, రాత్రి భోజనం ముగిశాక పురాణ శ్రవణానికి రమ్మని ఆహ్వానించింది.

రాత్రి భోజనానంతరం రామకృష్ణుడు ఆమె ఇంటికి వెళ్ళాడు. చిత్రాంగి ఆయనతో 'కవిగారూ! రామాయణంలోని సుందరకాండ ఎంతో రసవత్తరమైన ఘట్టం కాబట్టి, దానిని నాకు ప్రత్యక్ష పద్ధతిలో పురాణంగా వినిపించండి' అని కోరింది. రామకృష్ణుడు సరేనని ఆ కథను అభినయించడం మొదలుపెట్టాడు.

రామకృష్ణుడు 'హనుమంతుడు మహేంద్ర పర్వతాన్ని అధిరోహించాడు' అంటూ ఒక మంచం ఎక్కాడు. 'అక్కడి నుండి మైనాక పర్వతం పైకి దూకాడు' అంటూ పక్కనున్న మరో మంచం మీదికి దూకాడు. అనంతరం 'లంకలో ప్రవేశించి అడ్డువచ్చిన లంకిణిని ఇలా కొట్టాడు' అంటూ చిత్రాంగిని ఒక్క దెబ్బ కొట్టాడు.

తరువాత 'లంకకు నిప్పు పెట్టాడు' అంటూ ఆమె పట్టుచీరలన్నిటిపై నూనె పోసి నిప్పంటించాడు. చివరగా 'వాయునందనుడు సముద్రంలో తోక మంటలను చల్లార్చుకున్నాడు' అంటూ పెరట్లోని బావి దగ్గరకు వెళ్ళి స్నానం చేశాడు. ఇల్లంతా చిందరవందర అయి కాలిపోవడం చూసి రోదిస్తున్న చిత్రాంగి వైపు చూస్తూ, 'దీనినే ప్రత్యక్ష పురాణమంటారు, అర్థమైందా!' అని చెప్పి అక్కడి నుండి నిష్క్రమించాడు.

చిత్రాంగి గట్టిగా విలపిస్తూ న్యాయాధికారి వద్దకు వెళ్ళి రామకృష్ణుడిపై ఫిర్యాదు చేసింది. న్యాయాధికారి రామకృష్ణుడిని పిలిపించగా, ఆయన జరిగిన యథార్థాన్ని వివరించాడు. ఆమె కోరిన ప్రత్యక్ష పురాణ విధానాన్నే తాను ఆచరించి చూపించానని చెప్పడంతో, 'చిత్రాంగీ! నీవు స్వయంగా ప్రత్యక్ష పురాణం కోరినప్పుడు ఆయన అలా చేయడంలో ఎటువంటి దోషమూ లేదు' అని న్యాయాధికారి ఆమెను మందలించి పంపించివేశాడు.

అనంతరం రామకృష్ణుడు విజయనగరానికి తిరిగివచ్చి రాయలను దర్శించుకున్నాడు. రాయలు 'నెల్లూరు నెరజాణల సౌందర్యాన్ని వర్ణించు' అని కోరగా, రామకృష్ణుడు వారి అందచందాలను, నడకలను ప్రశంసిస్తూ ఒక మనోహరమైన సీసపద్యాన్ని ఆశువుగా చదివి వినిపించాడు.