రాగవర్ధనుడు - రతిమంజరి

తాళధ్వజ మహారాజు మూడవ కుమారుడైన రాగవర్ధనుడు తన అన్నల ఆచూకీ కనుగొనడానికి బయల్దేరాడు. మార్గమధ్యంలో తీవ్రమైన గాలివాన రావడంతో దారితప్పి జయపురం నగరానికి చేరుకున్నాడు. తడిసిన బట్టలతో చలికి వణుకుతూ అక్కడి ఒక పెద్ద సత్రం అరుగుపై కూర్చుండిపోయాడు. ఆ సమయంలో జయపుర పాలకుడైన జయదేవుడు నగరంలో లేడు.

రాగవర్ధనుడి రాకను వేగుల ద్వారా తెలుసుకున్న రాణి కలవరపడింది. పూర్వం రాగవర్ధనుని అన్న వీరవర్మ తమ రాజ్యానికి చేసిన మేలును గుర్తుచేసుకుంటూ, అతనిని సముచితంగా గౌరవించాలని భావించింది. అయితే పురుషులెవరూ అందుబాటులో లేకపోవడంతో, ఆమె కుమార్తె రతిమంజరి ఒక ఉపాయం ఆలోచించింది. తానే పురుషవేషం ధరించి వెళ్లి రాగవర్ధనుడిని తీసుకువస్తానని తల్లికి చెప్పి ఒప్పించింది.

రతిమంజరి తక్షణమే పురుష దుస్తులు ధరించి, గుఱ్ఱాన్ని ఎక్కి సత్రానికి చేరుకుంది. అక్కడ చలికి వణుకుతున్న రాగవర్ధనుడితో 'నేను జయదేవుని కుమారుడను' అని పరిచయం చేసుకుంది. నూతన పీతాంబరాలను ఇచ్చి, అతనిని తన వెంట రమ్మని కోరింది. ఇద్దరూ గుర్రాలపై ప్రయాణించి రాజకోటకు చేరుకున్నారు.

కోటలో రాగవర్ధనునికి వేడినీటి స్నానం చేయించి, మృష్టాన్న భోజనం సమర్పించి, నవరత్న విభూషితునిగా అలంకరించారు. అనంతరం అంతఃపురంలో హంసతూలికా తల్పంపై కూర్చుండబెట్టి, రతిమంజరి అతనితో శృంగార ప్రబంధాలు, వివిధ దేశాల స్త్రీల స్వభావాలు, కావ్య గుణాలపై సరసమైన సంభాషణలు సాగించింది. రాగవర్ధనుని సదాచార బుద్ధిని, గుణగణాలను ఆమె పరీక్షించింది.

కొద్దిసేపటికి రతిమంజరి లోపలికి వెళ్లి, రాజపుత్రుని వేషం తీసివేసి అత్యద్భుతమైన స్త్రీ రూపంలో వీణ ధరించి గాయనిగా ప్రత్యక్షమైంది. రాగవర్ధనుని ఎదుట కూర్చుని పంచమ స్వరంతో మధురంగా గానం చేసి అతని మనసును ముగ్ధుణ్ణి చేసింది. ఆమె సౌందర్యానికి, గానానికి పరవశుడైన రాగవర్ధనుడు ఆమెతో సరస సంభాషణలకు దిగాడు.

మాటల సందర్భంలో ఆమె రాగవర్ధనుని చేతి ఉంగరాన్ని కోరగా, అతడు దానిని ఇచ్చాడు. ప్రతిగా ఆమె తన ఉంగరాన్ని అతని వేలికి తొడిగి, ఒక పుష్పమాలను అతని మెడలో వేసింది. ఆపై రాజపుత్రుడు వస్తాడేమోనని అతడు సంశయిస్తుండగా, తానే ఆ పురుషవేషధారినని, జయదేవుని కుమార్తె రతిమంజరినని తన నిజరూపాన్ని వెల్లడించింది.

ఆ విధంగా వారిద్దరి నడుమ పరస్పర అనురాగం చిగురించి, కొన్నాళ్లపాటు ఆనందంగా గడిపారు. చివరకు రాగవర్ధనుడు తన అన్నలను వెదకాల్సిన కర్తవ్యాన్ని గుర్తుచేసుకుని ముందుకు సాగవలసి వచ్చింది.