ఉత్తరఖండానుబంధ ఉపోద్ఘాతము - కాదంబరీ వృత్తాంత సంగ్రహం

కాశీయాత్రను సాగిస్తున్న మణిసిద్ధ యతీంద్రుడు ముప్పదియొకటవ మజిలీకి చేరుకుని తన నిత్యానుష్ఠానాలను ముగించుకున్నాడు. ఆ సమయంలో ఆయన శిష్యుడైన గోపాలుడు సమీపంలోని గొప్ప దేవాలయానికి వెళ్లి వచ్చాడు. అక్కడ ప్రాకార గోడలపై అనేక కథా శిల్పాలు ఉండగా, ఒకచోట నలుగురు స్త్రీల విచిత్ర చిత్రాలు కనిపించాయి. ఒకతె విగ్రహాన్ని పూజిస్తూ, మరొకతె గుహాముఖంలో జపం చేసుకుంటూ, మిగిలిన ఇద్దరు మౌనంగా నిలబడి ఉన్నట్లున్న ఆ చిత్రాల వెనుకనున్న గాథ ఏమిటని గోపాలుడు గురువుగారిని అడిగాడు. మణిసిద్ధుడు తన జ్ఞానదృష్టితో పరిశీలించి ఆ కథను వివరించడం ప్రారంభించాడు.

పూర్వం దేవలోకంలో శ్వేతకేతుడనే మహర్షి ఆకాశగంగలో పూజకు పద్మాలు కోస్తుండగా, లక్ష్మీదేవి ప్రభావం వల్ల పుండరీకుడనే సుందర కుమారుడు జన్మించాడు. ఒకనాడు పుండరీకుడు తన మిత్రుడైన కపింజలునితో కలిసి అచ్ఛోద సరస్సుకు స్నానానికి వెళ్లగా, అక్కడికి వచ్చిన గంధర్వ రాజపుత్రిక మహాశ్వేత అతనిని చూసి మోహించింది. వారిరువురి మధ్య అనురాగం వ్యక్తమైనా ఆమె తల్లితో వెళ్లిపోయింది. ఆ విరహాన్ని తాళలేక పుండరీకుడు మరణిస్తూ చంద్రుని శపించగా, చంద్రుడు కూడా ప్రతిశాపమిచ్చాడు. మరణించిన ప్రియుని చూసి దుఃఖిస్తున్న మహాశ్వేతను ఆకాశవాణి ఓదార్చడంతో, ఆమె సరస్సు తీరంలోనే తపస్సు చేస్తూ ఉండిపోయింది.

పుండరీకుని శాపం వల్ల చంద్రుడు తారాపీడ మహారాజు కుమారుడైన చంద్రాపీడుడిగా జన్మించాడు. చంద్రుని శాపానికి గురైన పుండరీకుడు మంత్రి కుమారుడైన వైశంపాయనుడిగా పుట్టాడు. దిగ్విజయ యాత్రలో ఉన్న చంద్రాపీడుడు అచ్ఛోద సరస్సు వద్దకు చేరి మహాశ్వేతను దర్శించి ఆమె విరహ వృత్తాంతాన్ని విన్నాడు. తన చెలికత్తె మహాశ్వేత దుఃఖం చూసి తాను కూడా వివాహం చేసుకోనని భీష్మించిన కాదంబరిని అనునయించడానికి మహాశ్వేత చంద్రాపీడుని వెంటబెట్టుకుని హేమకూటానికి వెళ్లింది. అక్కడ కాదంబరి, చంద్రాపీడులు ఒకరినొకరు చూసి పరస్పరం ప్రేమించుకున్నారు.

రాజకార్యాల వల్ల చంద్రాపీడుడు ఉజ్జయినికి మరలిరాగా, సైన్యంతో వస్తున్న వైశంపాయనుడు అచ్ఛోద సరస్సు వద్ద ఆగిపోయాడు. పూర్వజన్మ స్మృతిలేక మహాశ్వేతను కామించడంతో ఆమె శాపానికి గురై మరణించాడు. మిత్రుని మరణవార్త విని తట్టుకోలేక చంద్రాపీడుడు కూడా తనువు చాలించాడు. కాదంబరి మహాశ్వేత ఆశ్రమానికి వచ్చి విగతజీవుడైన చంద్రాపీడుని చూసి విలపిస్తుండగా ఆకాశవాణి మళ్లీ వారిని ఓదార్చింది. కాదంబరి ఆ దేహాన్ని పూజిస్తూ అక్కడే నిలిచింది.

చంద్రాపీడుడు మరణించి శూద్రక మహారాజుగా పుట్టాడు. వైశంపాయనుడు శాపవశాన చిలుకగా జన్మించి, జాబాలి మహర్షి ఆశ్రమంలో పూర్వజన్మ జ్ఞానం పొంది శూద్రకుని ఆస్థానానికి చేరింది. అక్కడ చిలుక ద్వారా పూర్వజన్మల కథలన్నీ విన్న శూద్రకుడు, చిలుకతో పాటే తన దేహాన్ని త్యజించాడు. ఆ వెంటనే అచ్ఛోద సరస్సు తీరంలో నిశ్చేష్టంగా ఉన్న చంద్రాపీడుడు సజీవుడై లేచి కాదంబరిని కౌగిలించుకున్నాడు. పుండరీకుడు కూడా కపింజలునితో కలిసి దివ్యరూపంతో మహాశ్వేత వద్దకు వచ్చాడు. అలా శాపాలు ముగిసి వారిరువురూ తమ ప్రియురాండ్రను వివాహమాడి దివ్యభోగాలను అనుభవించారు.