సప్తమిత్ర చరిత్రము - దత్తుని శాపవృత్తాంతము

గోపకుమారుడు ఒకనాడు గ్రామములోనికి వెళ్లగా, రచ్చబండ వద్ద కొందరు విద్వాంసులు 'అల్లుడే కోడలయ్యెను' అను శ్లోకపాదం యొక్క భావమును గ్రహించలేక వాదించుకోవడం చూశాడు. ఆ వింత ప్రశ్నకు సమాధానం తెలియజేయమని అతడు మణిసిద్ధుని కోరగా, సిద్ధుడు నవ్వుతూ అది 'సప్తమిత్ర చరిత్రము' అనే ఉపాఖ్యానానికి సంబంధించినదని చెబుతూ దత్తుని కథను వినిపించసాగాడు.

పాటలీపుత్ర నివాసి అయిన దత్తుడనే విద్వాంసుడు ఉన్నత విద్యల కోసం కాశీ నగరానికి వెళ్లాడు. అక్కడ క్షేమేంద్రుడనే గురువు వద్ద చేరి, తనతో సమాన ప్రజ్ఞావంతులైన చారాయణుడు, కుచుమారుడు, ఘోటకముఖుడు, గోనందీయుడు, గోణికాసుతుడు, సువర్ణనాభుడు అనే ఆరుగురు సహాధ్యాయులతో గాఢమైన మైత్రిని ఏర్పరచుకున్నాడు. విద్యాభ్యాసము ముగిసిన పిమ్మట, ఆ ఏడుగురు మిత్రులు వివిధ దేశ విశేషాలు చూసి ఒక సంవత్సరం తర్వాత భోజరాజు పాలనలోని ధారానగరంలో కలుసుకోవాలని నియమించుకుని ఎవరి దారిన వారు బయలుదేరారు.

దత్తుడు దేశాటన చేస్తూ దారితప్పి ఒక కీకారణ్యంలో చిక్కుకుపోయాడు. ఆహారం లేక, ఆకలిదప్పులతో రాత్రంతా అలమటిస్తుండగా దూరంగా కొండపై ఒక దివ్యమైన వెలుగు కనిపించింది. అక్కడేదో మానవ నివాసముంటుందని భావించి, శ్రమకోర్చి ఆ చీకటిలోనే కొండనెక్కాడు. అక్కడొక అందమైన గుహ కనిపించగా, లోపలికి వెళ్లి తలుపు సందులోనుంచి తొంగిచూశాడు.

ఆ గుహా మందిరంలో ఒక యక్ష దంపతులు విరహ వేదన ముగిసిన ఆనందంలో గడుపుతున్నారు. యక్షుడు మేఘసందేశ కావ్యాన్ని, కాళిదాస మహాకవి వైభవాన్ని భార్యకు వివరిస్తూ క్రీడలలో మునిగిపోయాడు. అనంతరం వారు బయటకు వస్తుండగా తలుపు వద్ద పొంచియున్న దత్తుడు కంటబడ్డాడు. ఏకాంత సమయంలో తమను దొంగచాటుగా చూశాడన్న ఆగ్రహంతో యక్షుడు దత్తుని స్త్రీగా మారిపోమ్మని శపించాడు.

దత్తుడు భయకంపితుడై, తాను దారితప్పి వచ్చిన విద్వాంసుడనని, క్షమించి శాపాన్ని ఉపసంహరించమని యక్షుని పాదాలపై పడి వేడుకున్నాడు. దాంతో కరుణించిన యక్షుడు, ఆ శాపం ధారానగర సమీపానికి చేరినప్పుడు మాత్రమే పనిచేస్తుందని, స్త్రీరూపంలో ఉన్నా పూర్వ విద్యలు, తెలివితేటలు అలాగే ఉంటాయని, ఒక సంవత్సరం గడిచిన తర్వాత తిరిగి పురుషరూపం వస్తుందని సడలింపు ఇచ్చాడు. అలాగే తమ ఉనికిని ఎవరికైనా చెబితే శాశ్వతంగా పూర్వస్మృతి లేని స్త్రీగానే మిగిలిపోతావని హెచ్చరించాడు.

కొండదిగి వచ్చిన దత్తుడు, ధారానగరానికి వెళ్లకపోతే స్త్రీగా మారే అవసరం రాదని భావించి మరో వైపుకు ప్రయాణం సాగించాడు. కొన్ని రోజులకు అలసిపోయి ఒక చెట్టు నీడన విశ్రమిస్తుండగా, విలువైన అలంకారాలతో కూడిన 'రుక్మిణి' అనే పేరుగల ఒక రాజగుర్రం అటుగా పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి ఆగింది. దైవమే ఆ అశ్వాన్ని పంపాడని తలచి దత్తుడు దానిపైకి ఎక్కాడు. కానీ ఆ గుర్రం అతనికి లొంగక, మహావేగంతో రివ్వున పరుగెత్తి కేవలం రెండు గడియలలోనే ధారానగరపు సరిహద్దు ఉద్యానవనానికి చేర్చింది.