కాదంబరి కథ - శూద్రకుడు, చంద్రాపీడుడు మరియు మహాశ్వేత

విదిశా నగర పాలకుడైన శూద్రక మహారాజు నిండు కొలువులో ఉండగా, దక్షిణ దేశం నుండి ఒక మాతంగ కన్యక సమస్త శాస్త్రాలు తెలిసిన వైశంపాయనుడనే చిలుకను కానుకగా తెచ్చి సమర్పించింది. ఆ చిలుక స్పష్టమైన సంస్కృతంలో పద్యాలు చదివి రాజును మెప్పించింది. మధ్యాహ్న భోజనానంతరం రాజు ఆ పక్షిని ఏకాంతంగా పిలిచి, దాని జన్మ వృత్తాంతాన్ని గురించి అడిగాడు.

చిలుక తన కథను చెబుతూ-వింధ్యారణ్యంలోని పంపా సరోవర తీరాన ఉన్న శాల్మలీ వృక్షంపై తండ్రితో కలిసి జీవిస్తున్నప్పుడు, ఒక శబర వేటగాడు ఆ చెట్టునెక్కి ఎన్నో పక్షులతో పాటు తన తండ్రిని కూడా చంపివేశాడని తెలిపింది. ఎండుటాకుల రాశిలో పడి బతికిన ఆ చిలుక పిల్లను దప్పికతో అలమటిస్తుండగా చూసిన జాబాలి మహర్షి పుత్రుడు హారీతుడు ఆశ్రమానికి చేర్చాడు. జాబాలి మహర్షి దానిని చూసి, పూర్వజన్మలో చేసిన అవిధేయత వల్లనే ఈ జన్మ ఎత్తవలసి వచ్చిందని పేర్కొని, మునుల కోరిక మేరకు తారాపీడ మహారాజు గాథను వివరించడం మొదలుపెట్టాడు.

ఉజ్జయినిని పాలించే తారాపీడుడు, మంత్రి శుకనాశుడు సంతానార్ధులై ఉండగా, దైవానుగ్రహం వలన రాజుకు చంద్రాపీడుడు, మంత్రికి వైశంపాయనుడు అనే కుమారులు జన్మించారు. ఇద్దరూ సమస్త విద్యలు నేర్చుకుని యౌవనవంతులయ్యారు. విద్యాభ్యాసానంతరం నగరానికి వచ్చిన చంద్రాపీడునికి శుకనాశుడు యౌవన-లక్ష్మీ-అధికారాల మదాల వల్ల కలిగే ప్రమాదాలను, అనుసరించవలసిన రాజనీతిని వివరంగా ఉపదేశించాడు. ఆ తర్వాత చంద్రాపీడుడు యువరాజుగా పట్టాభిషిక్తుడై దిగ్విజయ యాత్రకు బయలుదేరాడు.

దిగ్విజయ యాత్ర ముగించుకుని సువర్ణపురంలో విడిది చేసిన సమయంలో, చంద్రాపీడుడు ఒక కిన్నర మిథునాన్ని పట్టుకోవాలనే కుతూహలంతో ఇంద్రాయుధమనే తన అశ్వంపై ఒక్కడే వేగంగా వెళ్లి అరణ్యంలో దారితప్పాడు. అక్కడ మనోహరమైన అచ్ఛోద సరోవరాన్ని చూసి సేదతీరుతుండగా, దివ్యమైన వీణాగానం వినిపించింది. ఆ నాదాన్ని అనుసరించి వెళ్లిన చంద్రాపీడునికి శివాలయంలో తపస్సు చేసుకుంటున్న దివ్యసుందరి అయిన మహాశ్వేత కనిపించింది. ఆమె అతనికి అతిథి సత్కారాలు చేసి తన వృత్తాంతాన్ని చెప్పింది.

గంధర్వ రాజైన హంసుని కుమార్తెనైన తాను ఒకనాడు అచ్ఛోద సరస్సు వద్ద శ్వేతకేతువు-లక్ష్మీదేవిల పుత్రుడైన పుండరీకుడనే మునికుమారుని చూసి అనురాగబద్ధురాలినయ్యానని ఆమె వివరించింది. పుండరీకుడు కూడా తనపై మనసు పారేసుకున్నప్పటికీ, ఆయన మిత్రుడు కపింజలుడు వారించాడు. అయినప్పటికీ విరహబాధ తాళలేక పుండరీకుడు ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. ఆ దుఃఖంతో తాను కూడా అగ్నిప్రవేశం చేయబోతుండగా, ఆకాశం నుండి ఒక దివ్యపురుషుడు వచ్చి పుండరీకుని దేహాన్ని తీసుకువెళ్తూ, భవిష్యత్తులో పునర్మిలనం కలుగుతుందని ఓదార్చాడని మహాశ్వేత తెలిపింది.

అప్పటి నుండి పుండరీకుని రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ బ్రహ్మచర్య దీక్షతో శివపూజ చేస్తూ అక్కడే కాలం గడుపుతున్నానని మహాశ్వేత కన్నీటితో ముగించింది. చంద్రాపీడుడు ఆమె ధైర్యాన్ని మెచ్చుకుని, ప్రియుని మరణానికి ప్రాణత్యాగం చేయడం కన్నా బతికి ఉండి దైవాన్ని ఆరాధించడమే ఉత్తమమని సాంత్వన వచనాలు పలికాడు. ఇంతటితో సంధ్యా సమయం కావడంతో కథాపఠనం తాత్కాలికంగా ఆగింది.