కాదంబరీ సమాగమము - వైశంపాయనుని శాపవృత్తాంతము

మహాశ్వేత అభ్యర్థన మేరకు ఆమె పరిచారిక తరళిక చిత్రరథుని కుమార్తెయైన కాదంబరి వద్దకు వెళ్లి ఆమె వివాహ నిరాకరణ దీక్షను మాన్పించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. అయితే, కాదంబరి తన వీణావాహకుడైన కేయూరకుని ద్వారా మహాశ్వేత పడుతున్న శోకంలో తాను సుఖపడలేనని, వివాహం చేసుకోనని ప్రత్యుత్తరం పంపుతుంది. దాంతో మహాశ్వేత స్వయంగా హేమకూటం వెళ్లి కాదంబరిని ఓదార్చాలని నిశ్చయించుకుని, చంద్రాపీడుని కూడా తనతో పాటు రమ్మని ఆహ్వానిస్తుంది. చంద్రాపీడుడు ఆమెతో కలిసి గంధర్వ రాజధానియైన హేమకూటానికి బయలుదేరుతాడు.

హేమకూట అంతఃపురంలో కాదంబరిని చూసిన చంద్రాపీడుడు ఆమె అద్భుత సౌందర్యానికి ముగ్ధుడవుతాడు. కాదంబరి కూడా చంద్రాపీడుని చూడగానే అనురాగవశీభూతురాలవుతుంది. మహాశ్వేత చంద్రాపీడుని గుణగణాలను కాదంబరికి పరిచయం చేసి, అతనికి తాంబూలమిచ్చి సత్కరించమని చెబుతుంది. కాదంబరి సిగ్గుపడుతూనే చంద్రాపీడునికి తాంబూలం సమర్పిస్తుంది. అనంతరం మహాశ్వేత తన తల్లిదండ్రులను చూడడానికి వెళ్లగా, చంద్రాపీడుడు ప్రమదవనంలోని మణిభవనంలో విశ్రమిస్తాడు. కాదంబరి తన హృదయచాంచల్యానికి సిగ్గుపడుతూనే విరహతాపాన్ని అనుభవిస్తుంది.

కొంత సమయం తర్వాత చంద్రాపీడుడు కాదంబరి అనుమతితో తన సైనిక శిబిరానికి తిరిగివచ్చి, వైశంపాయనుడు, పత్రలేఖలతో కలిసి రాత్రి గడుపుతాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం కేయూరకుడు కాదంబరి పంపిన శేషహారాన్ని, ప్రసాదాన్ని చంద్రాపీడునికి అందించి ఆమె విరహావస్థను వివరిస్తాడు. దాంతో చంద్రాపీడుడు పత్రలేఖను వెంటబెట్టుకుని వెంటనే హేమకూటం చేరుకుని, హిమగృహంలో విరహజ్వరంతో ఉన్న కాదంబరిని పరామర్శిస్తాడు. ఆ సమయంలో పత్రలేఖను కాదంబరి వద్దనే ఉంచి, తండ్రి తారాపీడుని నుండి వచ్చిన అత్యవసర పిలుపు పత్రాలను అనుసరించి చంద్రాపీడుడు ఉజ్జయినికి బయలుదేరవలసి వస్తుంది.

ఉజ్జయిని చేరుకున్న చంద్రాపీడుడు తల్లిదండ్రులను, శుకనాస మంత్రిని కలిసి ఆనందపరచినప్పటికీ, అంతరంగంలో కాదంబరీ విరహంతో కుమిలిపోతాడు. కొద్దిరోజులకు పత్రలేఖ, ఆ తర్వాత కేయూరకుడు ఉజ్జయినికి వచ్చి కాదంబరి పడుతున్న ప్రాణాంతక విరహబాధను చంద్రాపీడునికి తెలియజేస్తారు. చంద్రాపీడుడు వెంటనే హేమకూటం వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుని, కేయూరకుడు, పత్రలేఖలను ముందుగా పంపి, తాను సైన్యంతో వస్తున్న వైశంపాయనుని కలిసి రావలెనని తలుస్తాడు.

వైశంపాయనుని ఎదుర్కొనేందుకు తండ్రి అనుమతి పొంది చంద్రాపీడుడు స్కంధావారానికి చేరుకోగా, అక్కడ వైశంపాయనుడు లేడన్న చేదువార్త తెలుస్తుంది. సైనికులు అసలు విషయం చెబుతూ-అచ్ఛోద సరస్సు సమీపానికి రాగానే వైశంపాయనుడు ఒక మణిశిలామంటపాన్ని చూసి విచిత్రమైన మోహంలో మునిగిపోయాడని, తమతో తిరిగి రావడానికి నిరాకరించి అక్కడే వైరాగ్యంతో ఉండిపోయాడని వివరిస్తారు. ఈ వార్త విని ఆందోళన చెందిన చంద్రాపీడుడు తండ్రికి తెలిపి వెంటనే అచ్ఛోద సరస్సు వద్దకు పయనమవుతాడు.

అచ్ఛోద సరస్సు పరిసరాలలో ఎంత వెదికినా వైశంపాయనుని ఆచూకీ దొరకకపోవడంతో, చంద్రాపీడుడు మహాశ్వేత ఆశ్రమానికి వెళతాడు. అక్కడ మహాశ్వేత కన్నీరుమున్నీరై విలపిస్తూ కనిపిస్తుంది. ఆమెను కారణం అడుగగా, ఆమె జరిగిన ఘోరాన్ని వివరిస్తుంది: కొద్దిరోజుల క్రితం ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు తన ఆశ్రమానికి వచ్చి కామమోహితుడై తనను వరించమని వేధించాడని, ఎంత వారించినా వినక రాత్రివేళ తనపైకి రాగా తీవ్రకోపంతో 'నీవు శుకజాతి (చిలుక)గా జన్మించు' అని శపించానని, ఆ శాపవాక్కుతో అతడు అక్కడికక్కడే మరణించాడని, అతని పరివారం రోదించగా అతడు చంద్రాపీడుని మిత్రుడైన వైశంపాయనుడని తెలిసిందని చెబుతుంది.

ప్రాణసమానుడైన వైశంపాయనుడు మరణించాడన్న వార్త విన్న చంద్రాపీడుడు తీవ్రమైన గుండెకోతతో, రాబోయే జన్మలోనైనా కాదంబరి పాదసేవ లభించాలని ప్రార్థిస్తూ అక్కడికక్కడే గుండె పగిలి ప్రాణాలు విడుస్తాడు. చంద్రాపీడుని అకాల మరణంతో మహాశ్వేత, తరళిక, సమస్త పరివారం హాహాకారాలు చేస్తూ శోకసంద్రంలో మునిగిపోతారు.