కుచుమారుని విద్యావిజయము - శంబరుని ద్రోహము

కాశీ నగరంలో విద్యాభ్యాసం ముగించుకున్న కుచుమారుడు ధారానగరంలోని భోజరాజు ఆస్థాన పండితులను జయించేందుకు బయలుదేరాడు. మార్గమధ్యంలో ఒక అగ్రహారంలో బ్రాహ్మణుని ఇంట ఆతిథ్యం పొందాడు. ఆ గృహస్థు కుచుమారుని విద్యావైభవమును గ్రహించి, 'ధారానగరానికి వెళ్ళి శ్రమపడేకంటే ఇరవై ఆమడల దూరంలో ఉన్న పురందరపురానికి వెళ్ళండి. అక్కడి రాజు హిరణ్యగర్భుని కుమార్తె సరస్వతి సకల కళాప్రవీణురాలు. తనను విద్యలలో ఓడించిన వ్యక్తినే పరిణయమాడతానని ఆమె శపథం చేసింది. ఆమెను గెలిచి రాజ్యలక్ష్మితో పాటు ఆ రాజకన్యను పొందండి' అని సలహా ఇచ్చి, తన కుమారుడైన శంబరుని సేవకుడిగా తోడు పంపాడు.

కుచుమారుడు శంబరునితో కలిసి పురందరపురం చేరాడు. ఎందరో రాజకుమారులు సరస్వతి పరీక్షలకు తట్టుకోలేక పరాజితులై వెనుదిరిగిన వార్తలు నగరమంతటా వినిపించాయి. కుచుమారుడు మంత్రుల వద్దకు వెళ్ళి తాను రాజపుత్రికతో వాదించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని ప్రకటించాడు. మంత్రులు హెచ్చరించినా లెక్కచేయక పట్టుబట్టడంతో, వారు ఈ విషయాన్ని అంతఃపురానికి తెలియజేశారు. బ్రాహ్మణుని అవమానించడం ఇష్టం లేక సరస్వతి కానుకలు పంపి వెళ్ళిపొమ్మని కోరింది. కాని కుచుమారుడు ఆ కానుకలను తిరస్కరించి, వాదంలో ఓడించిన తర్వాతే ఏదైనా స్వీకరిస్తానని సమాధానమిచ్చాడు.

అప్పుడు సరస్వతి అతని పాండిత్యాన్ని పరీక్షించడం మొదలుపెట్టింది. మొదటగా ఆమె పంపిన పుష్పాలతో కుచుమారుడు తన పేరు ప్రతిబింబించేలా అద్భుతమైన విచిత్ర మాలికలు అల్లి పంపాడు. అనంతరం ఆమె పంపిన రత్నాలు, నకిలీ రత్నాలను పరీక్షించి, గాజు రాళ్ళను పగులగొట్టి అసలైన వాటి విలువ కట్టి తన రత్నపరీక్షా ప్రావీణ్యాన్ని చాటాడు. ఆ తర్వాత మాట్లాడలేని ఒక మొద్దు చిలుకను పంపి దానికి విద్యలు నేర్పమని కోరింది.

కుచుమారుడు తన సిద్ధ విద్యాప్రభావంతో ఆ చిలుకకు సమస్త చతుష్షష్టి కళలను ఉపదేశించి మరునాడు అంతఃపురానికి పంపాడు. ఆ చిలుక సరస్వతి ఎదుట నిలబడి అద్భుతమైన ఆశుకవిత్వంతో అరవై నాలుగు కళలను, ఆరు శాస్త్రాలను అనర్గళంగా వివరించి ఆమెను నిరుత్తరురాలిని చేసింది. అంతటి అపార పాండిత్యం గల కుచుమారుడే తనకు తగిన భర్త అని నిశ్చయించుకున్న సరస్వతి, చేతులు జోడించి క్షమాపణలు వేడుకుంటూ ఒక అమూల్యమైన ముత్యాలహారాన్ని చిలుక ద్వారా అతనికి బహూకరించింది.

విజయం ఖాయమై రాజ్యలక్ష్మి దక్కబోతున్న ఆనందంలో ఉన్న కుచుమారునితో శంబరుడు 'రాజ్యం వచ్చాక నన్ను ఆదరిస్తారా?' అని అడిగాడు. అందుకు కుచుమారుడు 'ఈ రాజ్యభోగం శాశ్వతం కాదు, నా మిత్రులు ఆరుగురు ఉన్నారు, వారితో ఆలోచించి నీకు కూడా తగిన గౌరవం కల్పిస్తాను' అని బదులిచ్చాడు. ఆ మాటలకు శంబరుడు తీవ్ర అసూయ, దురాశ పెంచుకున్నాడు. తన తండ్రి మార్గం చూపితే వచ్చిన ఈ సంపదను ఎక్కడో ఉన్న మిత్రులకు పంచుతాననడం సహించలేకపోయాడు. తానే కుచుమారుని స్థానంలో ఉండి రాజ్యాన్ని, సరస్వతిని దక్కించుకోవాలని దుష్ట సంకల్పం చేశాడు.

ఆ రాత్రి కుచుమారుడు గాఢనిద్రలో ఉండగా శంబరుడు ఒక పెద్ద బండరాయిని తెచ్చి అతని తలపై మోది ప్రాణాలు తీశాడు. అనంతరం ఆ శవాన్ని రహస్యంగా కోట కందకంలో పడవేసి, తానే కుచుమారుడనని ప్రకటించుకోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు.