అష్టాపథ సత్రంలో సమాగమం - సమస్యాపూరణం

చారాయణుడు వెళ్ళిన తర్వాత కొన్ని నెలలకు మల్లిక యుక్తవయస్కురాలైంది. అయితే చెప్పిన గడువు దాటినా అల్లుడు రాకపోవడంతో బ్రహ్మదత్తుని భార్య తీవ్ర ఆందోళన చెందసాగింది. కులగోత్రాలు, నివాసం పూర్తిగా తెలియకుండా విద్యనొక్కటే చూసి పిల్లను ఇచ్చామని, ఆయన ఎక్కడున్నాడో ఎలా తెలుసుకోవడమని భర్తతో వాపోయింది. బ్రహ్మదత్తుడు ఆమెను ఓదారుస్తూ, చారాయణుడు గొప్ప పండితుడు కాబట్టి ఏదైనా రాజసభలో సత్కారాలు పొందుతూ ఉండి ఉంటాడని, తాను ధారానగరానికి వెళ్ళి వెతికి వస్తానని చెప్పాడు. అప్పుడు మల్లిక కూడా తాము అడవిలోనే కూపస్థ మండూకంలా ఉండిపోకుండా దేశవిశేషాలు చూసేందుకు తమను కూడా వెంట తీసుకువెళ్ళమని కోరగా, బ్రహ్మదత్తుడు సకుటుంబంగా ధారానగరానికి బయలుదేరాడు.

కొన్ని దినాలు ప్రయాణించిన పిమ్మట వారు ఒక మహారణ్యం నడుమ ఎనిమిది దిక్కుల మార్గాలు కలిసే చోట ఉన్న 'అష్టాపథ సత్రము'నకు చేరుకున్నారు. ఆ సత్రం సమస్త సౌకర్యాలతో, నలుదిక్కుల నుంచి వచ్చే ప్రయాణికులకు ఆశ్రయమిస్తూ, నానా దేశాల సంభాషణలతో కళకళలాడుతుండేది. బ్రహ్మదత్తుడు తన కుటుంబంతో కలిసి అక్కడ ఒక గదిలో బసచేసి విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.

ఒకనాటి రాత్రి సత్రపు అరుగులపై కూర్చున్న ఒక తార్కికుడు, కవి ధారానగర పరిస్థితులను, సరస్వతీ దేవి అనే రాజకుమారిని ఓడించి పెళ్ళి చేసుకోవాలనుకుంటున్న కుచుమారుడనే పండితుని వార్తలను చర్చించుకుంటున్నారు. ఆ సంభాషణ విన్న బ్రహ్మదత్తుడు వారి వద్దకు వెళ్ళి, ధారానగరంలో చారాయణుడు గానీ, అతని మిత్రులైన దత్తకాదులు గానీ మీకు తెలుసా అని అడిగాడు. ఆ కవి తనకు తెలియదని చెప్పాడు. అయితే అక్కడే కూర్చున్న మరొక విప్రకుమారుడు ఆ మాటలు విని ఆసక్తిగా దగ్గరకు వచ్చాడు.

తాను చారాయణుని మిత్రులలో ఒకడైన ఘోటకముఖుడనని ఆ యువకుడు పరిచయం చేసుకున్నాడు. ఒక తాంత్రికుడు అపహరించిన సాధ్వీమణిని వెతుకుతూ పురందరపురానికి వెళ్తున్నామని, తనతో పాటు ఒక ఉదారుడైన పెద్దమనిషి కూడా ఉన్నాడని ఘోటకముఖుడు తెలిపాడు. బ్రహ్మదత్తుడు అమితానందంతో ఘోటకముఖుని ఆలింగనం చేసుకుని, తన భార్యాపుత్రికలకు పరిచయం చేశాడు. అనంతరం ఘోటకముఖుడు తనతో ఉన్న ఆ పెద్దమనిషి వద్దకు బ్రహ్మదత్తుని తీసుకువెళ్ళాడు. నిజానికి ఆయన మారువేషంలో ఉన్న భోజరాజే అయినప్పటికీ, ఆ సమయంలో ఎవరికీ ఆ విషయం తెలియదు.

మరునాడు ఉదయం బ్రహ్మదత్తుని కుమార్తె మల్లిక కూడా గొప్ప విదుషీమణి అని తెలుసుకున్న భోజుడు ముచ్చటపడి, తన సమక్షంలో ఒక శ్లోకం చెప్పమని కోరాడు. మల్లిక వినమ్రంగా అంగీకరించగా, భోజుడు 'క్రియాసిద్ధిస్సత్వే భవతి మహతాం నోపకరణైః' (మహాత్ములకు కార్యసిద్ధి వారి మనోబలం చేతనే కలుగుతుంది గానీ బాహ్య సాధనాల వల్ల కాదు) అనే చరణాన్ని సమస్యగా ఇచ్చాడు.

ఆ సమస్యను బ్రహ్మదత్తుడు అగస్త్యుని సముద్రపానంతోనూ, ఆయన భార్య సూర్యుని రథగమనంతోనూ, ఘోటకముఖుడు శ్రీరాముని లంకావిజయంతోనూ పూరించారు. చివరగా మల్లిక పూరిస్తూ, శరీరమే లేని మన్మథుడు పూలధనుస్సును, తుమ్మెదల నారిని, స్త్రీల కడగంటి చూపులనే బాణాలను ధరించి సమస్త లోకాలను కలవరపరుస్తున్నాడని మహాద్భుతంగా శ్లోకం చెప్పింది. ఆమె ప్రతిభకు భోజుడు ముగ్ధుడై, మనస్సులోనే అక్షరలక్షలు బహుమానంగా ఇవ్వాలని నిశ్చయించుకుని ఆమెను వేనోళ్ళ కొనియాడాడు. తాము త్వరలోనే ధారానగరంలో మళ్ళీ కలుస్తామని చెప్పి భోజ, ఘోటకముఖులు పురందరపురానికి, బ్రహ్మదత్తుని కుటుంబం ధారానగరానికి బయలుదేరారు.