పురందరపుర సభ – కుచుమారుని నిజరూప నిరూపణ

పురందరపురాధీశుడైన హిరణ్యగర్భుడు తన కుమార్తె సరస్వతి వివాహానికి సంబంధించిన ధర్మసందేహాన్ని తీర్చుకోవడానికి దేశదేశాల నుండి పండితులను, రాజులను ఆహ్వానించి ఒక మహాసభను ఏర్పాటు చేశాడు. దైవికంగా అదే సమయానికి భోజరాజు, ఘోటకముఖుడు కూడా ఆ నగరానికి చేరుకున్నారు. నగరంలో జనులంతా సరస్వతిని వాదంలో ఓడించిన కుచుమారుని గురించీ, సభకు కాళిదాసు, భోజుడు వస్తున్నారన్న వార్తల గురించీ ఆసక్తిగా చర్చించుకుంటున్నారు.

భోజుడు, ఘోటకముఖుడు కూడా ఆ సభాభవనానికి వెళ్లి ఒకచోట ఆసీనులయ్యారు. అప్పుడు హిరణ్యగర్భ మహారాజు లేచి, 'నా కుమార్తె సరస్వతిని విద్యలలో జయించిన వారికిచ్చి పెళ్లి చేస్తానని ప్రకటించగా, కుచుమారుడనే బ్రాహ్మణ యువకుడు చిలుక ద్వారా వాదించి ఆమెను ఓడించాడు. సరస్వతి తన ముత్యాలహారాన్ని ఆ చిలుక ద్వారా పంపి అతడిని భర్తగా అంగీకరించింది. అయితే ఆ చిలుక పిల్లివాతబడి చనిపోయిందని చెబుతూ ఒకడు వచ్చి తానే కుచుమారుడినని అంటున్నాడు. కాని అతడు రాజపుత్రి వేసిన తదుపరి ప్రశ్నలకు బదులివ్వడం లేదు. ఈ సందిగ్ధాన్ని తీర్చడానికి చతుష్షష్టి కళాకోవిదుడైన ఒకరిని సభాధ్యక్షునిగా ఎన్నుకోవాలి' అని కోరాడు.

అప్పుడు భోజరాజు లేచి ఘోటకముఖుని పేరును ప్రతిపాదించగా, సభలో ఉన్న గోనర్దీయ మహారాజు కూడా అందుకు మద్దతు తెలిపాడు. దాంతో ఘోటకముఖుడు సభాధ్యక్ష పీఠాన్ని అధిష్టించాడు. అనంతరం ఆ కపట కుచుమారుడిని ప్రశ్నించగా, అతడు పొంతనలేని సమాధానాలు చెబుతూ, తన విద్యలన్నీ చిలుకకు చెప్పి తాను మర్చిపోయానని బుకాయించసాగాడు. తన ఊరు, వివరాలు కూడా సరిగ్గా చెప్పలేక తడబడ్డాడు.

ఘోటకముఖుడు వెంటనే ఒక శ్లోకం ద్వారా సింహం వేషం వేసినంత మాత్రాన కుక్క సింహం కాలేదని స్పష్టం చేస్తూ, కాశీలో తనతో పాటు చదువుకున్న అసలైన కుచుమారుడు ప్రజ్ఞాశాలి అని, ఈ సభలో ఉన్నవాడు శుంఠ అని, అతడు కుచుమారుడు కానే కాదని తేల్చిచెప్పాడు.

అప్పుడు గోనర్దీయుడు లేచి అసలు నిజాన్ని వెల్లడించాడు. 'ఈ కపట వ్యక్తి కుచుమారుడి వద్ద వంటపనికి వచ్చిన శంబరుడనే సేవకుడు. రాజపుత్రిపై దురాశతో అతడు నిద్రిస్తున్న కుచుమారుడి తలపై రాతితో కొట్టి కందకంలో పడేశాడు. అయితే జాలరులు కుచుమారుని రక్షించగా, అతడు ప్రాణాలతో బయటపడి ఒక రేవులో పనిచేస్తుండగా నేను కలుసుకుని వెంటబెట్టుకుని వచ్చాను. అసలైన కుచుమారుడు ఇతడే' అని తన పక్కనే ఉన్న కుచుమారుడిని సభకు చూపించాడు.

తన మిత్రుడైన కుచుమారుడు బ్రతికే ఉన్నాడని తెలిసి ఘోటకముఖుడు ఎంతో ఆనందించాడు. హిరణ్యగర్భుడు సత్యం బయటపడినందుకు సంతోషించి, అసలైన కుచుమారుని పాదాలపై పడి సరస్వతిని అతనికిచ్చి వివాహం చేస్తానని ప్రకటించాడు. ద్రోహానికి ఒడిగట్టిన శంబరుడికి ఘోటకముఖుడు మరణశిక్ష విధించగా, కుచుమారుడు మాత్రం శంబరుని తల్లిదండ్రుల మంచితనాన్ని, వారిచ్చిన అన్నాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ అతడిని క్షమించి విడిచిపెట్టమని వేడుకున్నాడు. కుచుమారుని దయాగుణాన్ని సభలోని వారంతా వేనోళ్ల కొనియాడారు.

అనంతరం సరస్వతి పంపిన మరొక చిలుకను కూడా కుచుమారుడు తన విద్యతో ఒప్పించి మెప్పించాడు. హిరణ్యగర్భుడు ఘనంగా సరస్వతీ కుచుమారుల వివాహం జరిపించాడు. ఆ వేడుకలు ముగిసిన తర్వాత మిత్రులు తదుపరి కలుసుకోవాల్సిన ప్రదేశాల గురించి మాట్లాడుకుని, భోజుడు, ఘోటకముఖుడు కలిసి అల్లాణ భూపాలుని పట్టణానికి బయలుదేరారు.