కాశీమజిలీకథలు - అవతారిక

గ్రంథారంభంలో రచయిత మధిర సుబ్బన్న దీక్షితులు పార్వతీపరమేశ్వరులను, శ్రీమహాలక్ష్మిని, సరస్వతీదేవిని, విఘ్నేశ్వరుని, గాయత్రీమాతను ప్రార్థించారు. అట్లే వేద విభజన చేసి పురాణాలు రచించిన వ్యాస భగవానుని, వాల్మీకిని, కాళిదాసును, నన్నయాది ప్రాచీన సంస్కృతాంధ్ర కవులను సంస్మరించి, తనను కన్నకొడుకులా చూస్తూ విద్య నేర్పిన గురువు ఇవటూరి నాగలింగశాస్త్రికి భక్తితో ప్రణమిల్లారు.

అనంతరం కవి తన వంశక్రమాన్ని వివరించారు. ఆత్రేయస గోత్రోద్భవులైన మధిర వంశంలో సుబ్బయ్యసూరి జన్మించారు. ఆయన సంతతిలో ఒక శాఖగా కొండయార్యుడు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆ కొండయార్యుడు వర్తకంలో ధనం గడించి, నిత్య అన్నదానాలతో, ఏకాదశీ-ద్వాదశీ వ్రతాలతో, కార్తీక దీపారాధనలతో సజ్జనులను ఆదరించారు. ఆయనకు సోమిదేవి యందు సుబ్బారాయుడు, సుబ్బన్న దీక్షితులు అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు.

కాటవరంలో శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి కవితో కలిసి నాగలింగ గురువుల వద్ద కావ్యనాటకాలను, ప్రబంధాలను, వ్యాకరణ గ్రంథమైన కౌముదిని అభ్యసించిన సుబ్బన్న దీక్షితులు, రఘువంశం చదివే కాలం నుంచే కవిత్వ రచనపై మక్కువ పెంచుకున్నారు. అష్టావధానాలు చేస్తూ ఊర్మి, గోదావరీ మహాత్య్మం, భద్రగిరి రామభద్ర చరితం, సప్తసాగర మహిమ వంటి పద్య కావ్యాలను ఎన్నో రచించారు.

పదగుంభనలతో కూడిన క్లిష్టమైన పద్య కావ్యాలు పండితులకు మాత్రమే ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయని, పామరులతో సహా అందరికీ అర్థమై మోదం కలిగించాలంటే సరళమైన గద్య కావ్యాలే ఉత్తమమని కవి భావించారు. లోకంలో అందరూ అమితంగా ఇష్టపడే కాశీ యాత్రా విశేషాలు, మజిలీలలో చెప్పుకునే రసవత్తరమైన నీతి కథలు వచన శైలిలో రాస్తే సర్వజనులకు మేలు జరుగుతుందని తలచి ఈ ప్రబంధ రచనకు పూనుకున్నారు.

పూర్వం తన అష్టావధాన ప్రతిభను మెచ్చి బంగారు కంకణాలు, ఉంగరాలు బహూకరించి గౌరవించిన సామినేని నరసింహారాయలకు ఈ గ్రంథాన్ని అంకితమివ్వాలని కవి నిశ్చయించారు. సామినేని గోపాలరావు, మాణమ్మల పుత్రుడైన నరసింహారాయలు నిగర్వియై, వినయశీలియై, పరుషవాక్యాలు పలకని ధర్మపరుడిగా పేరుగాంచారు. ఆయన ధర్మపత్ని సుందరమ్మ కూడా సద్గుణశీలియై, అతిథి అభ్యాగతులను ఆదరిస్తూ, పతిభక్తితో ప్రసిద్ధి చెందింది. అటువంటి ఉత్తమ దంపతులైన సామినేని నరసింహారాయలు-సుందరమ్మల పేరిట ఈ కాశీమజిలీ కథల కృతి సమర్పితమైంది.