బుద్ధిసాగర కామపాలుర వృత్తాంతం

కాంచీపురాన్ని పాలించే విష్ణుదత్తుడు పాండ్యరాజపుత్రిక సుశీలను పరిణయమాడ నిశ్చయించుకున్నాడు. అయితే, సుశీల రూపానికి మోహపడి ఆమె చేతిలో తిరస్కారానికి గురైన ఆమె పాత గురువు ప్రతీకారంతో రగిలిపోయాడు. కాంచీపురం వచ్చి రాజుతో సుశీలకు మూర్ఛరోగం, దుర్గుణాలు ఉన్నాయని అబద్ధాలు చెప్పాడు. అది నమ్మిన రాజు క్రోధంతో ఆమె ముఖం చూడనని ప్రతిజ్ఞ చేసి, అడవిలోని ఒక భవంతిలో ఉంచాడు. కాలక్రమంలో మంత్రి దీర్ఘదర్శి యుక్తితో అసలు నిజాన్ని రాజుకు తెలియకుండా దాచి, వేట నెపంతో రాజును అదే అడవికి చేర్చాడు. అక్కడ సుశీలను వేరొక రాజకన్యగా భావించిన రాజు ఆమెతో కలిసి ఉండగా, వారికి కామపాలుడనే కుమారుడు జన్మించాడు. అదే సమయంలో మంత్రికి బుద్ధిసాగరుడనే కుమారుడు పుట్టాడు.

కామపాలుడు, బుద్ధిసాగరుడు సమస్త విద్యలూ నేర్చి ప్రాణమిత్రులయ్యారు. విద్యాభ్యాసం పూర్తయ్యాక లోకాన్ని చూడాలనే సంకల్పంతో ఎవరికీ చెప్పకుండా దేశాటనకు బయలుదేరారు. మార్గమధ్యంలో మధ్యార్జున పట్టణాన్ని చేరి, అక్కడ రాత్రివేళ ప్రజలను పట్టిపీడిస్తున్న భయంకరమైన భేరుండ పక్షిని బుద్ధిసాగరుడు వధించాడు. ఆ సాహసానికి మెచ్చిన స్థానిక మహారాజు తన కుమార్తె సుగుణావతిని బుద్ధిసాగరునికిచ్చి ఘనంగా వివాహం జరిపించాడు. ఆ తర్వాత మిత్రులిద్దరూ తిరిగి ప్రయాణమై, మార్గంలో ఒక మర్రిచెట్టు తొర్రలోని రహస్యాన్ని తెలుసుకుని, శ్రీరంగపురంలో ప్రజలను భయభ్రాంతులకు గురిచేస్తున్న శరభసాళ్వమనే క్రూర జంతువును వధించారు. ఆ రాజ్యపు రాజు కామపాలునికి తన కుమార్తె పద్మావతినిచ్చి పెండ్లి చేశాడు.

అక్కడినుండి బయలుదేరి చంద్రగుప్త మహారాజు నగరానికి చేరగా, రాజకుమారి చిత్రసేన కామపాలుని చూసి వలచింది. బుద్ధిసాగరుడు తన అద్భుత బుద్ధిబలంతో కపట నాటకం ఆడి, చిత్రసేన తండ్రి స్వయంగా ఆమెను కామపాలునికి ఇచ్చి వివాహం చేసేలా వ్యూహం రచించి విజయం సాధించాడు. అనంతరం శ్రీరంగపురానికి మరలివచ్చే సమయంలో, చెట్టుపైనున్న రెండు పక్షులు మాట్లాడుకుంటూ కామపాలునికి నాలుగు ప్రాణాంతక గండాలున్నాయని, వాటిని తప్పించే క్రమంలో ఈ రహస్యం ఎవరికైనా చెబితే విన్నవారు శిలగా మారతారని చెప్పిన మాటలను బుద్ధిసాగరుడు విన్నాడు.

పక్షివాక్కులను అనుసరించి బుద్ధిసాగరుడు కోటబురుజు కూలే ప్రమాదం నుండి, విషపూరిత తొలి భోజనపు ముద్ద నుండి, పురుగున్న తాంబూలం నుండి కామపాలుడిని అత్యంత చాకచక్యంగా కాపాడాడు. అయితే పద్మావతి అంతఃపురంలో సొరంగ మార్గం ద్వారా ఒక నీచునితో సంబంధం పెట్టుకుని, అతడి ప్రోద్బలంతో కామపాలుడిని నిద్రలోనే వధించి, ఆ నేరాన్ని బుద్ధిసాగరునిపై మోపింది. శ్రీరంగరాజు బుద్ధిసాగరునికి మరణదండన విధించగా, బుద్ధిసాగరుడు పద్మావతి ద్రోహాన్ని, ఆధారాలను రాజుకు ప్రత్యక్షంగా చూపించి నిజం నిరూపించాడు. అనంతరం మిత్రుని మృతదేహాన్ని పేటికలో పెట్టుకుని తన భార్య సుగుణావతి వద్దకు వెళ్లాడు.

సుగుణావతి పాతివ్రత్యానికి ప్రసన్నురాలైన చండీకాదేవి, ఆమె స్పర్శతో ఒక మృతుడు బతికే వరాన్ని ఇచ్చింది. ఆ వరప్రభావంతో కామపాలుడు తిరిగి ప్రాణాలు పొందాడు. ఆపై కామపాలుడు, చిత్రసేన, సుగుణావతి, బుద్ధిసాగరుడు కలిసి స్వదేశానికి బయలుదేరారు. దారిలో మళ్లీ పక్షులు పలికిన మాటల ద్వారా చిత్రసేన వక్షఃస్థలంపై సర్పవిషం పడుతుందని బుద్ధిసాగరుడు గ్రహించాడు. రాత్రివేళ కామపాలుడు నిద్రిస్తుండగా నిజంగానే పాము విషం గ్రక్కగా, మిత్రుని భార్యను రక్షించాలనే ఉద్దేశంతో బుద్ధిసాగరుడు నాలుకకు వస్త్రం చుట్టుకుని ఆ విషాన్ని అద్దాడు. అయితే మేల్కొన్న చిత్రసేన పొరపాటుపడి కేకలు వేయడంతో, కామపాలుడు తీవ్రంగా అపార్థం చేసుకుని బుద్ధిసాగరుడితో మాట్లాడటం మానేశాడు.

స్నేహితుని అసూయను, అనుమానాన్ని భరించలేక బుద్ధిసాగరుడు తాను శిలగా మారతానని తెలిసినా సరే, జరిగిన నాలుగు గండాల వృత్తాంతాన్ని, పక్షుల రహస్యాన్ని కామపాలునికి పూసగుచ్చినట్లు వివరించాడు. మాట ముగిసేసరికి అతడు పాదాల నుండి క్రమంగా శిలారూపంగా మారిపోయాడు. నిజాన్ని తెలుసుకున్న కామపాలుడు, సుగుణావతి తీవ్ర పశ్చాత్తాపంతో, దుఃఖంతో ఆ అడవిలోనే తపస్సు చేయసాగారు. ఇదంతా విన్న గొల్లవాడు జాలిపడగా, మణిసిద్ధుడు మంత్రాక్షతలు చల్లి బుద్ధిసాగరునికి తిరిగి ప్రాణం పోయడంతో కథ సుఖాంతమైంది.