సంగీత వృక్షము - రుచికుని స్వర్గయాత్ర

ధర్మాంగదుని వద్ద వీరగుప్తుడనే పేరిట మంత్రిగా ఉన్న చంద్రలేఖ ఒకనాడు నగర సంచారము చేయుచుండగా తారకేశ్వరాలయం నుండి మధురమైన గానం వినవచ్చెను. లోనికి వెళ్లి చూడగా, కాషాయవస్త్రాలు ధరించి విభూతిభూషితురాలై ఉన్న ఒక భక్తురాలు చంద్రలేఖ రచించిన కీర్తనను పాడుతుండటం గమనించి, ఆమె తన ప్రియసఖి తిలోత్తమయేనని పోల్చుకొనెను. ఆమె వివరాలు విచారించగా, తిలోత్తమ తన దీనగాథను వివరించెను.

దొంగలు పొరపాటున తనను ఎత్తుకెళ్లి ఒక వర్తకునికి విక్రయించగా, ఆ వర్తకుని కుమారుడు దేవలుడు తనను వేధించెనని, ఒకనాడు రాత్రి అతడు కత్తితో చంపబోయి పెనుగులాటలో ప్రమాదవశాత్తు తన కంఠాన్నే కోసుకుని మరణించెనని చెప్పెను. ఆ నెపం తనపై పడటంతో ఆత్మహత్యకు సిద్ధపడగా, గుడిలో విజ్ఞానయోగి చేసిన ప్రబోధం విని మనసు మార్చుకుని ఆయన వద్దనే శిష్యురాలిగా చేరి తారకేశ్వరుని సేవిస్తున్నట్లు తెలిపినది. చంద్రలేఖ ఆమెను ఓదార్చి తన మందిరానికి చేర్చి నిజరూపముతో ప్రత్యక్షమై ఆనందబాష్పాలతో హత్తుకొనెను.

అదే సమయంలో జగన్నాథం నుండి తన మిత్రుడైన రుచికుని వెతుకుతూ ఢిల్లీ చేరి, తిరిగివచ్చిన గౌతముడను బ్రాహ్మణుడు ప్రయాణపు అనుమతి పత్రాలకై మంత్రిని ఆశ్రయించెను. చంద్రలేఖ వారిని తన గృహమునకు రప్పించి వారి వృత్తాంతాన్ని అడుగగా, రుచికుడు తన దివ్యయాత్రను వివరించెను.

పూర్వం పూలతోటలో జయంతుడు, దేవకన్య తిలోత్తమ వచ్చిన విమానాన్ని ఎక్కి రుచికుడు స్వర్గలోకము చేరెను. రాక్షస భయంతో దేవేంద్రుడు బందీకాగా, దేవకన్య తిలోత్తమతో కలిసి అతడు స్వర్గ విశేషాలన్నీ తిలకించెను. రాక్షస సంహారానంతరం ఇంద్రుడు తిరిగివచ్చి తన సభలో దొరికిన మానవ లిపి ఉత్తరాన్ని బట్టి అనుమానించగా, దేవకన్యను రక్షించుటకై రుచికుడు పరమ సమయస్ఫూర్తితో అసత్యమాడి దేవసభను మెప్పించెను. జగన్నాథుని భక్తునిగా మెచ్చిన ఇంద్రుడు అతనికి అద్భుతమైన 'సంగీత వృక్షము' విత్తనాలను అనుగ్రహించి భూలోకమునకు పంపెను.

రుచికుడు భూమిపై గౌతముని కలిసి ఈ నగరానికి చేరుకున్నట్లు తెలిపెను. అప్పుడు విజ్ఞానయోగిగా ఉన్న రుచికుని తండ్రి బలదేవునికి కూడా తన కుమారుని ఉదంతం తెలిసి ఆనందించెను. అనంతరం రుచికుడు చంద్రలేఖను, రాజపుత్రిక తిలోత్తమను పరిణయమాడి, శూరసేన మహారాజు రాజ్యానికి అధిపతియై గౌతమునికి మంత్రిపదవిని ఇచ్చెను.

రుచికుడు స్వర్గం నుండి తెచ్చిన సంగీత వృక్ష బీజం మార్గమధ్యంలో జారిపడి మొలకెత్తగా, ఆ వృక్షం నేటికీ దివ్యగానం చేస్తుందని, కేవలం పుణ్యాత్ములకే ఆ గానం వినపడుతుందని గురువు గోపాలునికి కథను ముగించి తదుపరి మజిలీకి బయలుదేరెను.