సుమతి స్వామిభక్తి - విజయపాలుని పతనం

కళింగ దేశాన్ని విజయపాలుడనే రాజు తన భార్య తేజస్వినితో కలిసి ధర్మబద్ధంగా పాలిస్తుండేవాడు. అతనికి సుమతి అనే బ్రాహ్మణ మంత్రి ఆంతరంగిక మిత్రుడిగా, నిష్కపటమైన సేవకుడిగా ఉండేవాడు. సుమతి సకల శాస్త్రాలలోనూ, నాట్యం, వీణాగానం వంటి లలిత కళలతో పాటు మల్లయుద్ధంలో కూడా అసమాన ప్రతిభావంతుడు. ఒకసారి శత్రురాజైన మధువర్మ ప్రేరణతో వంటవాడు భోజనంలో విషం పెట్టగా, సుమతి తన సూక్ష్మబుద్ధితో కనిపెట్టి రాజు ప్రాణాలను కాపాడాడు.

మధువర్మ మరొక బలవంతుడైన మందపాలునితో కలిసి సైన్యంతో నగరాన్ని ముట్టడించినప్పుడు కూడా, సుమతి అర్ధరాత్రి వేళ అంజన ప్రభావంతో అదృశ్యుడై మందపాలుని వద్దకు వెళ్ళాడు. తాను ఇంద్రుని దూతనని నమ్మించి, ధర్మాత్ముడైన విజయపాలునిపై యుద్ధం వద్దని హెచ్చరించి మందపాలుడు తన బలగాలతో వెనుదిరిగేలా చేశాడు. దాంతో ఒంటరి అయిన మధువర్మ సులభంగా ఓడిపోయాడు. ఈ విజయాలతో రాజుకు సుమతిపై అత్యంత ప్రేమ, నమ్మకం పెరిగాయి.

సుమతి రూపలావణ్యాలు, గుణగణాలు చూసి రాణి తేజస్విని అతనిపై మోహం పెంచుకుంది. అతడిని ఏకాంతంలో కలవడానికి వీణ నేర్చుకోవాలనే వంకతో భర్త అనుమతితో సుమతిని రప్పించుకుంది. సంగీత శిక్షణ నెపంతో ఆమె శృంగార చేష్టలతో సుమతిని ప్రలోభపెట్టడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నించింది. కానీ సుమతి ఆమెను తన తల్లిగా, లోకమాతగా భావించి అధర్మానికి ఒప్పుకోలేదు. రాజద్రోహం, పరస్త్రీగమనం మహాపాతకాలని స్పష్టం చేశాడు.

సుమతి నిరాకరణను సహించలేని తేజస్విని తీవ్ర ఆగ్రహంతో, అవమానభారంతో రగిలిపోయింది. వస్త్రాలంకారాలు చిందరవందర చేసుకుని కోపగృహంలో చేరింది. అంతఃపురానికి వచ్చిన రాజుకు సుమతి తన పాతివ్రత్యానికి భంగం కలిగించడానికి ప్రయత్నించాడని, శత్రువులతో కుమ్మక్కై విషప్రయోగం, ముట్టడి నాటకాలను స్వయంగా ఆడాడని లేనిపోని అసత్యాలు చెప్పి రాజు మనసులో తీవ్రమైన క్రోధాగ్నిని రగిలించింది.

భార్య మాటలను పూర్తిగా నమ్మిన విజయపాలుడు మరునాడు నిండుసభలో సుమతిని ద్రోహిగా ప్రకటించి బంధించమని సైనికులను ఆజ్ఞాపించాడు. నిరపరాధి అయిన సుమతి వీరోచితంగా ఖడ్గం ఝుళిపించి భటులను తప్పించుకుని సభనుండి నిష్క్రమించాడు. అతని వివరాలు ఎవరికీ తెలియకపోవడంతో ఎక్కడికి వెళ్ళాడో అంతుచిక్కలేదు.

సుమతి వెళ్ళిపోయిన కొద్దిరోజులకే మధువర్మ, మందపాలులు తిరిగి అపార సైన్యంతో నగరాన్ని ముట్టడించారు. రక్షకుడు లేని ఆ స్థితిలో శత్రువులు కోటను బద్దలుకొట్టి అంతఃపురంలోకి చొరబడ్డారు. చావు సమీపించిందని గ్రహించిన తేజస్విని నిజం దాచలేక, సుమతి పరమ పవిత్రుడని, తానే కామించి దక్కకపోవడంతో అబద్ధపు నిందలు మోపానని పశ్చాత్తాపంతో రాజుకు వెల్లడించింది.

నిజం తెలుసుకున్న విజయపాలుడు దుఃఖంతో, కోపంతో శత్రువులు రాణిని తాకకముందే ఆమె తల నరికివేశాడు. అనంతరం కొందరు శత్రుభటులను హతమార్చి, తన కటారితో గుప్తగృహంలో ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. శత్రువులు నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. పక్షి ఈ కథను చెప్పి, సుమతి తర్వాతి వృత్తాంతం తన జోడు పక్షికి తెలుసునని వివరించింది.