కల్పలత - విద్వత్ పక్షి సంభాషణ

మహేంద్రనగరానికి రాజైన వసుపాలునికి కల్పలత అనే ఏకైక కుమార్తె కలదు. ఆమె అసమాన సౌందర్యవతి మాత్రమే కాక, తండ్రికి అల్లారుముద్దుగా పెరిగింది. చిన్నతనం నుంచే కల్పలతకు రకరకాల వింత పక్షుల పట్ల అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. దేశంలో ఎక్కడ ఎలాంటి విశేషమైన పక్షులున్నా, వాటిని తెచ్చిచ్చిన వారికి అడిగినంత ధనం ఇచ్చి రప్పిస్తుండేది.

ఒకనాడు పూర్వం తప్పించుకుపోయిన ఒక అపురూపమైన పక్షి బోయవానికి దొరికింది. దాని విలక్షణ రూపాన్ని చూసిన ఆ వేటగాడు, మహేంద్రనగర రాజపుత్రిక వింత పక్షులను అమితమైన ధనమిచ్చి కొంటుందనే విషయం తెలుసుకుని ఆ పక్షిని రాజభవనానికి తీసుకువచ్చాడు.

రాజపురుషుల ద్వారా పక్షిని చూసిన కల్పలత ఎంతో సంతోషించి, బోయవాడు అడిగిన దానికంటే రెట్టింపు ధనాన్ని ఇచ్చి పక్షిని ఉంచుకుంది. దానిని రత్నాలు పొదిగిన పంజరంలో ఉంచి, మధురమైన పండ్లను తినిపిస్తూ ప్రేమతో పలకరించగా, ఆ పక్షి ఆమెను స్పష్టంగా పేరుపెట్టి పిలిచింది.

ఆ పక్షి మానవ భాషలో మాట్లాడడం విని ఆశ్చర్యపోయిన కల్పలత, దాని గత విశేషాలను తెలుసుకోవాలని కోరింది. అప్పుడు ఆ పక్షి తాను ఒక ఆడుపక్షినని, సంగీత సాహిత్యాలలోనూ సకల శాస్త్ర పురాణాలలోనూ ప్రావీణ్యం కలదానినని తెలిపింది. వింధ్య పర్వత ప్రాంతంలో తన భర్తతో కలిసి జీవిస్తుండగా బోయవాడి బారిన పడి విడిపోవలసి వచ్చిందని, తనను ప్రాణాలతో విక్రయించిన బోయవాని వల్లనే ఈ రక్షణ దొరికిందని వివరించింది.

కల్పలత ఆ పక్షి మాటలకు ఆనందించి, ధైర్యం చెప్పి దాని భర్తను కూడా వెతికి తెప్పిస్తానని మాట ఇచ్చింది. అనంతరం తన మనసుకు ఉల్లాసం కలిగించే మంచి కథను చెప్పమని కోరగా, శృంగార హాస్య కరుణాది నవరసాలలో దేనితో కూడిన కథ కావాలో కోరుకోమంది ఆ పక్షి.

రాజకుమారి సిగ్గుపడి మౌనం వహించగా, ఆమె చెలికత్తె అయిన అశోకవతి సమయస్ఫూర్తితో స్పందిస్తూ అన్ని రసాల కథలనూ క్రమంగా వినిపించమని పక్షిని కోరింది. దాంతో ఆ పక్షి సంతోషంగా దేవలోకపు అప్సరసల వృత్తాంతాన్ని వినిపించడం ఆరంభించింది.