ఆదిత్యవర్మ వృత్తాంతము

మహేంద్రనగరం నుండి జయపురానికి వెళ్ళే దారిలో, నాలుగు బాటలు కలిసే కూడలి వద్ద వసుపాల మహారాజు బాటసారుల కొరకు ఒక సత్రం నిర్మింపజేశాడు. ఒకనాడు ఆదిత్యవర్మ అనే విద్వాంసుడు తన పరివారంతో కలిసి ఆ సత్రంలో బసచేసి వంట చేసుకుంటున్నాడు. అంతలో రాజభటులు కొందరు వచ్చి, ఉన్నతాధికారులు వస్తున్నందున తక్షణం గదులు ఖాళీ చేయాలని తొందరపెట్టారు. సగభాగం వంట పూర్తయిందని, భోజనం ముగియగానే బయలుదేరుతామని ఆదిత్యవర్మ సేవకుడు సమాధానమిచ్చినా వారు వినలేదు.

సరిగ్గా అదే సమయంలో గుఱ్ఱంపై ఒక వీరుడు అక్కడికి వచ్చాడు. విషయం తెలుసుకున్న ఆ వీరుడు భోజనం చేస్తున్న బ్రాహ్మణుడిని అవమానించడం తగదని తన భటులను వారించాడు. ఇంతలో ఆదిత్యవర్మ భోజనం ముగించుకుని బయటకు వచ్చి, గుఱ్ఱంపైనున్న వ్యక్తిని తేరిపార చూస్తూ 'అమ్మా! మీ భటులొచ్చిన విషయం తెలియక ఆలస్యమైంది, గదిని ఖాళీ చేస్తున్నాము' అని పలికాడు. ఆ మాట విన్న ఆ యోధుడు గుఱ్ఱం దిగి ఆదిత్యవర్మకు నమస్కరించి, తనను 'అమ్మా' అని స్త్రీవాచకంతో పిలవడానికి గల కారణాన్ని అడిగాడు.

దానికి ఆదిత్యవర్మ నవ్వుతూ 'వేషం మారినంత మాత్రాన రూపము, మాట తీరు మారవు కదా' అని బదులిచ్చాడు. ఆదిత్యవర్మ అసాధారణ ప్రజ్ఞను గ్రహించిన ఆ వ్యక్తి తన అసలు వృత్తాంతం చెప్పింది. ఆమె మహేంద్రపుర రాజపుత్రిక కల్పలత ప్రియసఖి అయిన అశోకవతి. శబర రాజకుమారుడైన రాజవాహనుని చిత్రపటం చూసి మోహించిన కల్పలత ఆజ్ఞ మేరకు, అతడిని రప్పించే ప్రయత్నంలో దురదృష్టవశాత్తూ అతడు జయపుర ప్రభువులైన మధువర్మ, మందపాలుర చెరసాలలో చిక్కుకున్నాడని, ఆ స్థితిని తెలుసుకునేందుకు తాను పురుషవేషంలో బయలుదేరానని వివరించింది.

అశోకవతి మాటలు విన్న ఆదిత్యవర్మ, ఒంటరిగా జయపురం వెళ్లడం ప్రాణాంతకమని హెచ్చరిస్తూ తన కథను ఆమెకు వినిపించాడు. ఉజ్జయినికి చెందిన భాస్కరవర్మ అనే పండితుడు ఒక యక్షిణీ మంత్రాన్ని సాధించి అలకాపురానికి వెళ్లి యక్షకన్యను వివాహమాడగా, వారి పుత్రుడే ఈ ఆదిత్యవర్మ. దేవసభలో దేవేంద్రునికి నమస్కరించనందుకు భాస్కరవర్మకు భూలోకవాస శాపం కలగగా, తండ్రి శాపాన్ని ఆదిత్యవర్మ తనపైకి స్వీకరించి భూలోకానికి వచ్చాడు.

భూలోకంలో జయపుర పాలకుడైన విజయపాలుని వద్ద 'సుమతి' అనే పేరుతో మంత్రాంగం నడుపుతూ ఐదుసార్లు అతని ప్రాణాలను కాపాడాడు. అయితే, రాణి మోహాన్ని తిరస్కరించినందుకు ఆమె పన్నిన కుట్రల వల్ల విజయపాలుని ఆగ్రహానికి గురై దేశం విడిచి వెళ్లవలసి వచ్చింది. ఆ తర్వాత ఆదిత్యవర్మ ఒక వేదపండితుని కుమార్తెను వివాహమాడి మహారాష్ట్ర ప్రభువు ఆశ్రయం పొందాడు. ఆదిత్యవర్మ లేని సమయం చూసి మధువర్మ, మందపాలురు జయపురాన్ని ఆక్రమించి విజయపాలుని సంహరించారు.

ప్రస్తుతం మహారాష్ట్ర రాజు ఆజ్ఞ మేరకు దుందుభి అనే పుళిందుని వద్దకు మృగాలను కొనుగోలు చేయడానికి వెళ్తున్నానని ఆదిత్యవర్మ తెలిపాడు. ఆదిత్యవర్మ శౌర్యపరాక్రమాలను, నీతిని గ్రహించిన అశోకవతి రాజవాహనుని విడిపించే భారాన్ని స్వీకరించమని ప్రార్థించింది. అందుకు సమ్మతించిన ఆదిత్యవర్మ, ముందుగా పుళిందుని సైన్యంతో పాటు మహారాష్ట్ర బలగాలను రప్పించి శత్రువులను సంహరిస్తానని, రాజవాహనుని విడిపించి అతడిని జయపుర సింహాసనంపై కూర్చుండబెడతానని ప్రతిజ్ఞ చేసి ఆమెను తనతో పాటు పుళిందపురానికి తీసుకువెళ్ళాడు.