శ్రమణికథ - విజయపాలుని పునఃపట్టాభిషేకం

శ్రమణి పురుషవేషంలో శత్రువులతో పోరాడుతూ వారి సంఖ్య అధికమవడంతో ఒక ఇంటి ప్రహరీని దూకించి గుర్రంతో పెరట్లోకి ప్రవేశించింది. ఆ ఇంటిలోని వసుమతి అనే పరిచారిక ఆమెను చూసి, గతంలో తాము చెరసాల నుండి విడిపించిన రాజవాహనుడే తిరిగి వచ్చాడని భావించింది. తమ రాజపుత్రిక కనకలతిక అతని కొరకే పరితపిస్తోందని, ఆ రాత్రి ఆమెను రహస్యంగా ఇక్కడికి రప్పిస్తానని వసుమతి చెప్పింది. ఇదంతా తన సోదరుడైన రాజవాహనుని చర్యలని గ్రహించిన శ్రమణి, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా స్పందిస్తూ అక్కడే ఉండి శత్రువుల రహస్య సమాచారం తెలుసుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది.

రాత్రి కాగానే వసుమతి రాజపుత్రిక కనకలతికను మారువేషంలో బండిలో ఎక్కించుకుని తన నివాసానికి తీసుకువచ్చింది. కనకలతిక శ్రమణిని రాజవాహనుడనే భ్రమతో పూలమాల వేసి సత్కరించింది. శ్రమణి కూడా సమయోచితంగా మాట్లాడుతూ తన కార్యం పూర్తయ్యేవరకు తొందరపడవద్దని నచ్చజెప్పింది. మూడు రోజులపాటు కనకలతిక అక్కడే ఉంటూ శ్రమణికి వివిధ శత్రురహస్యాలను తెలియజేస్తూ సంతోషంగా గడిపింది.

ఇంతలో ఒకనాడు కిరాత సైన్యాలు నగర ఉత్తర భాగాన్ని, మరికొంత సైన్యం దక్షిణ దిశను ముట్టడించాయని వసుమతి కంగారుగా వచ్చి చెప్పింది. భయపడవద్దని, చేసిన ఉపకారానికి బదులుగా కనకలతికను తానే రక్షిస్తానని శ్రమణి ధైర్యం చెప్పింది. మరునాడు ఉదయం శ్రమణి యుద్ధరంగానికి బయలుదేరగా, కనకలతిక తనను వివాహం చేసుకోవాలని కోరింది. ఆమె కోరిక తీరుస్తానని మాట ఇచ్చి శ్రమణి సమరభూమికి చేరింది.

యుద్ధరంగంలో రాజవాహనుడు భిల్ల సైన్యాలతో కలిసి శత్రువులను సంహరిస్తున్నాడు. శ్రమణి తన సోదరుడిని కలిసి పరిస్థితిని వివరించింది. వారిద్దరూ కలసి వీరోచితంగా పోరాడగా, తండ్రి విజయపాలుడు (దుందుభి), మంత్రి ఆదిత్యవర్మ కూడా సైన్యంతో తోడయ్యారు. నలుగురు వీరులు కలిసి శత్రుసేనలను తరిమికొట్టి కోటను స్వాధీనం చేసుకుని, పారిపోతున్న శత్రురాజులైన మధువర్మ, మందపాలులను బంధించారు.

ఆ తరువాత పౌరులందరి సమక్షంలో సభ నిర్వహించి, విజయపాలుడిని తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చుండబెట్టారు. ఆదిత్యవర్మ ప్రజలకు గతంలో జరిగిన కుట్రలను, అధర్మంగా రాజ్యాన్ని లాక్కున్న దుర్మార్గుల చర్యలను వివరించాడు. పరుల సంపదకు ఆశపడి పాపానికి ఒడిగట్టిన వారికి తగిన శాస్తి జరిగిందని చాటాడు.

అనంతరం శ్రమణి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం రాజవాహనుడు మొదట కల్పలతను, తర్వాత కనకలతికను వివాహం చేసుకున్నాడు. శ్రమణిని దుర్గానగర రాకుమారుడైన సునందునికి ఇచ్చి పరిణయం చేశారు. కనకలతిక తండ్రియైన మందపాలునికి క్షమాభిక్ష పెట్టి అతని రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇవ్వగా, మహా దుర్మార్గుడైన మధువర్మను జీవితాంతం చెరసాలలో బంధించి అతని రాజ్యాన్ని విజయపాలుడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ విధంగా శాపగ్రస్తుడైన జయంతుడే రాజవాహనుడిగా భూలోకంలో సుఖసంతోషాలతో జీవించాడని కథకుడు గోపకుమారునికి వివరించాడు.