మందారవల్లి గర్వభంగం - తెనాలి రామలింగకవి చాతుర్యం

శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో అష్టదిగ్గజ కవులు కొలువుదీరి ఉండగా, కాశీ దేశం నుండి మందారవల్లి అనే పండిత వారకాంత నగరానికి వచ్చింది. తాను సమస్త శాస్త్రాలలోనూ నిష్ణాతురాలనని, అనేక దేశాల పండితులను ఓడించి జయపత్రికలు పొందానని చాటుతూ రాయలవారి ఆస్థాన పండితులకు వాద ప్రతివాదాల సవాలు విసిరింది.

ఆమె సవాలును విన్న భట్టుమూర్తి అతిశయంతో తానే స్వయంగా ఆమెను ఓడిస్తానని ప్రగల్భాలు పలికాడు. అంతేకాక, తెనాలి రామలింగకవి ఈ సభలో ఉంటే తన పన్నాగాలు సాగవని భావించి, రాజకార్యం మిషతో అతడిని ఊరి వెలుపలకు పంపించేలా చేశాడు. అనంతరం రహస్యంగా స్త్రీ వేషం ధరించి మందారవల్లి శిబిరానికి వెళ్లిన భట్టుమూర్తి, ఆమె శిష్యురాళ్ళ పాండిత్యం ముందు తలవంచక తప్పక తీవ్ర పరాభవంతో తిరిగివచ్చాడు.

మరునాడు రాయలవారి సమక్షంలో జరిగిన వాదసభలో మందారవల్లి శిష్యురాళ్ళు భట్టుమూర్తిని నిలదీసి, ఆయన రచనలలోని లోపాలను ఎత్తిచూపుతూ క్షణాలలో నిరుత్తరుడిని చేశారు. ఆస్థాన పండితులంతా మౌనం వహించగా సంస్థాన గౌరవం ప్రమాదంలో పడింది. సభ ముగిసిన తర్వాత రాయలవారి దేవేరి స్వయంగా రామలింగకవి ఇంటికి వెళ్లి, జరిగిన అవమానాన్ని వివరించి ఆదుకోవాలని ప్రార్థించింది.

సంస్థాన ఖ్యాతిని కాపాడాలని సంకల్పించిన రామలింగకవి, తన మిత్రుడైన సుభద్రుడి ద్వారా మందారవల్లి రహస్యాలను తెలుసుకున్నాడు. పాఠశాలలోని నూరుగురు బ్రాహ్మణ వటువులకు ఎవరికీ అర్థంకాని బ్రహ్మలిపి, కల్పిత శాస్త్ర సూత్రాలను నేర్పించి వాదానికి సిద్ధం చేశాడు. తాను స్వయంగా 'లవిత్ర' అనే విదుషీమణి వేషం ధరించి రాయల సభకు తరలివచ్చాడు.

సభలో రామలింగకవి శిష్యులు తమ సమయస్ఫూర్తితో, కల్పిత శాస్త్ర ప్రమాణాలతో మందారవల్లి శిష్యురాళ్ళను సులభంగా ఓడించారు. అనంతరం తెరచాటున ఉన్న మందారవల్లి లవిత్రతో వాదానికి దిగగా, లవిత్ర తనకు చెవుడు ఉందని, ఇద్దరం స్త్రీలమే కాబట్టి తెర తొలగించి ముఖాముఖిగా వాదించాలని షరతు విధించింది.

పూర్వపు శాపం కారణంగా ఎవరితోనూ ముఖాముఖిగా మాట్లాడలేని మందారవల్లి తెర తొలగించడానికి నిరాకరించింది. నిబంధనల ప్రకారం ఆమె ఓడిపోయినట్లుగా మధ్యవర్తులు, రాయలవారు ప్రకటించారు. ఆమె ఆస్తిపాస్తులను స్వాధీనం చేసుకుని, తీర్పు కోసం ఢిల్లీ బాద్షా వద్దకు వెళ్లాల్సిందిగా రాయలవారు ఆజ్ఞాపించారు. రాయలవారు రామలింగకవి యుక్తిని వేనోళ్ళ కొనియాడారు.

వైభవం కోల్పోయిన మందారవల్లిని ఆమె శిష్యురాళ్ళందరూ ఒక్కొక్కరే సాకులు చెప్పి విడిచిపెట్టగా, ప్రియంవద అనే ఏకైక శిష్యురాలు మాత్రమే ఆమె వెంట ఢిల్లీకి పయనమైంది. ఇంతటితో ఆ నాటి కథను మణిసిద్ధుడు ముగించాడు.