పండితరాయల విరహం - గంగానది దివ్యప్రవేశం

కాశీలో పండితభట్టు తన కుమారుడైన పండితరాయలకు వివాహం చేయాలని ఎంత ప్రయత్నించినా, లవంగిపై ఉన్న అనురాగంతో అతడు సమ్మతించలేదు. ఒకనాడు లవంగి చెలికత్తె కుందలతిలక కాశీకి వచ్చి, లవంగి గర్భవతియైన సంగతి మరియు రహస్యమార్గాలు బయటపడి చక్రవర్తి ఆగ్రహానికి గురైన విషయాన్ని తెలిపి వెంటనే ఢిల్లీకి రమ్మని కోరింది. కాశీలో దశాశ్వమేధ ఘట్టం వద్ద జరిగిన విద్వత్సభలో పదిహేను రోజులు చిక్కుకుపోయిన పండితరాయలు, అనంతరం ఏకాకిగా ఢిల్లీకి పయనమయ్యాడు.

ఢిల్లీ చేరుకున్న పండితరాయలు ఓ ఇంటి అరుగుపై విశ్రమించి ఉండగా, ఆ ఇంట్లోని వృద్ధ దంపతుల సంభాషణ విన్నాడు. పాదుషా ఆగ్రహించి లవంగిని చంపించాడని, అసలు లవంగి రాజపుత్రిక కాదని, చిన్నప్పుడే మారకం వల్ల చేరిన తమ స్వంత కుమార్తె అని ఆ దంపతులు మాట్లాడుకోవడం విని అతడు నిశ్చేష్టుడయ్యాడు. లవంగి మరణించిందన్న వార్తతో తీవ్ర విరక్తి చెందిన పండితరాయలు సన్యాసి వేషంలో అరణ్యాలకు వెళ్లి, ప్రకృతిని చూస్తూ అనేక వైరాగ్య శ్లోకాలు రచిస్తూ తిరగసాగాడు.

ఒకనాడు ఒక పర్వత గుహలో ఒక ఎలుగుబంటి ఒక మనుష్య శిశువుకు తేనె పోసి లాలిస్తూ ఉండడం చూసి పండితరాయలు ఆశ్చర్యపోయాడు. ఆ పసిపాప ప్రాణాలకు ముప్పు కలగవచ్చని భావించి, అతడిని తన భుజాలపై ఎత్తుకుని తెచ్చి 'భల్లూకదత్తుడు' అని పేరు పెట్టి ప్రాణప్రదంగా పెంచసాగాడు. గ్రామాల్లో తిరుగుతూ ఒక మసీదులో వృద్ధ ఫకీరును కలువగా, ఆ ఫకీరు పండితరాయల పూర్వాపరాలను తెలుసుకుని అతనికి త్వరలోనే మేలు జరుగుతుందని ఓదార్చాడు.

కొంతకాలానికి హరిద్వారంలో కుందలతిలక పండితరాయలను, ఆ బాలుడిని చూసి ఆనందంతో అసలు నిజం వెల్లడించింది. లవంగి తప్పించుకుందని, అడవి మార్గంలో ఆమె ప్రసవించగా ఆ శిశువును ఎలుగుబంటి ఎత్తుకుపోయిందని చెప్పింది. అంతేకాక, వృద్ధ ఫకీరు చక్రవర్తి వద్దకు వెళ్లి లవంగి నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపించి పాదుషాతో ఆమెను చేర్పించాడని వివరించింది. అప్పుడు పాదుషా స్వయంగా పండితరాయల వద్దకు వచ్చి క్షమాపణలు కోరి, దౌహిత్రునితో పాటు అల్లుడిని ఘనంగా ఢిల్లీకి ఆహ్వానించాడు.

ఢిల్లీలో లవంగితో కొన్నాళ్లు సుఖంగా గడిపిన తరువాత, పండితరాయలు యవన స్త్రీని పెళ్లాడాడన్న అపవాదు కాశీ అంతటా వ్యాపించింది. తల్లి రాసిన లేఖను చూసి దుఃఖితుడైన పండితరాయలు లవంగితో కలసి కాశీకి వచ్చాడు. కాశీ పండితులు అతనిని కులభ్రష్టుడని నిందించి మాట్లాడేందుకు నిరాకరించారు. పండితరాయలు లవంగి పూర్వాపరాలను తల్లిదండ్రులకు వివరించి, మణికర్ణికా ఘట్టం వద్ద గంగాభవాని ఎదుట తన పవిత్రతను నిరూపిస్తానని పండితులకు సవాలు చేశాడు.

మణికర్ణికా ఘట్టం వద్ద పండితరాయలు గంగానదిని భక్తితో స్తుతిస్తూ అరవై శ్లోకాలతో 'గంగాలహరి'ని రచించాడు. ఒక్కొక్క శ్లోకానికి గంగా ప్రవాహం ఒక్కొక్క మెట్టు పైకి పొంగి వచ్చి, అరవై శ్లోకాలు పూర్తయ్యేసరికి దంపతులిద్దరినీ తనలో ఐక్యం చేసుకుంది. ఆ అద్భుతాన్ని చూసిన పండితులు విస్మయం చెందగా, పండితరాయలు లవంగితో కలసి దివ్య శరీరాలు ధరించి పరమపదాన్ని పొందాడు.