సత్వవంతుని కథ

అడవి మార్గంలో దప్పికతో స్పృహతప్పి పడివున్న మకరాంకుడనే బ్రాహ్మణ యువకుడిని కేసరుడు (గాసరుడు) అనే బోయవాడు చూసి, వెదురుబొంగులోని నీటిని అందించి ప్రాణాలు కాపాడాడు. స్వదేశానికి వెళ్తూ అడవిలో దారితప్పి మిత్రుడిని కోల్పోయిన మకరాంకుడికి ఆ బోయవాడు ఆశ్రయమిచ్చి, తన పల్లెకు తీసుకువెళ్లాడు.

గాసరుని భార్య పింగళిక ఎంతో ఆదరంతో వెదురు బియ్యంతో వండిన అన్నం, తేనె, పండ్లను మకరాంకుడికి వడ్డించింది. వారి ఆతిథ్యానికి, సద్గుణాలకు మకరాంకుడు విస్మయం చెందాడు. అదే సమయంలో వారి కుమారుడు ఒక పులిపిల్లను వేటాడి తెచ్చాడు. ప్రాణాపాయం కలిగించినందుకే దానిని సంహరించాల్సి వచ్చిందని ఆ బాలుడు చెప్పిన న్యాయవర్తన మకరాంకుడిని ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది.

రాజకుమారుని వంటి దివ్యతేజస్సుతో ఉన్న ఆ బోయ బాలుని పేరు 'సత్వవంతుడు' అని తెలుసుకున్న మకరాంకుడు, అతనికి విద్యాగంధం లేకపోవడాన్ని గమనించి స్వయంగా విద్యాబుద్ధులు నేర్పడం ప్రారంభించాడు. ఏకసంతాగ్రాహి అయిన సత్వవంతుడు ఏడాది తిరిగేసరికల్లా సకల శాస్త్రాలను, విద్యలను అనతికాలంలోనే నేర్చుకున్నాడు.

విద్య వల్ల విజ్ఞానం పొందిన సత్వవంతుడు నాగరిక ప్రపంచాన్ని చూడాలనే కుతూహలంతో తల్లిదండ్రుల అనుమతి తీసుకుని, మకరాంకుడితో కలిసి శోభావతి నగరానికి బయలుదేరాడు. నగరంలో ఆయుధధారియై తిరుగుతున్న సత్వవంతుడిని చూసి కొందరు రాజభటులు పరిహసించగా, అతడు తన విలువిద్యా నైపుణ్యంతో వారిని తరిమికొట్టాడు.

ఈ విషయం తెలుసుకున్న శశాంక మహారాజు సత్వవంతుని అసమాన పరాక్రమాన్ని గుర్తించి, తన వద్దకు ఆహ్వానించాడు. తన మిత్రుడైన సౌగంధిక నగర పాలకుడు ప్రభాసాగరునిపై శత్రురాజులు దండెత్తారని, ఆ ఆపద నుండి ఆయనను కాపాడటానికి సైన్యాధ్యక్షుడిగా వెళ్లాలని శశాంకుడు సత్వవంతుడిని కోరాడు.

సౌగంధిక నగర రాజపుత్రి అయిన సౌగంధిక తన స్వయంవరంలో వచ్చిన రాజపుత్రులందరినీ తిరస్కరించి, ఒక సామాన్య విప్రుని వరించడంతో ఆగ్రహించిన రాజులందరూ ఏకమై ప్రభాసాగరునిపై యుద్ధం ప్రకటించి, బంధించారని తెలిసింది. ఈ వార్త విన్న సత్వవంతుడు ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా సౌగంధిక నగరానికి దూసుకువెళ్లాడు.

కోటను ముట్టడించిన శత్రుసేనలను, రాజపుత్రులను సత్వవంతుడు ఒక్కడే ఎదుర్కొని క్షణాలమీద జయించాడు. బందీగా ఉన్న ప్రభాసాగర మహారాజును విడిపించి తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చుండబెట్టాడు. సంతోషించిన రాజు తన అర్ధరాజ్యాన్ని బహూకరిస్తాననగా, సత్వవంతుడు నిస్వార్థంగా మిత్రకార్యం మాత్రమే నిర్వర్తించానని చెబుతూ దానిని సున్నితంగా తిరస్కరించాడు.