గుప్తవర్మ మాయా వివాహం - సత్యవతి పరిణయం

సుందరాకారులైన కృతవర్మ, గుప్తవర్మ అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ కుమారులు విద్యార్ధులై కాశీకి బయలుదేరారు. మార్గమధ్యంలో బ్రహ్మస్థలమనే అగ్రహారం సమీపంలో ఒక బాటసారిని కలుసుకోగా, అతను వారికి కాశీ దాకా వెళ్లనవసరం లేదని, అగ్రహారంలోనే గొప్ప విద్వాంసుడైన సోమభట్టారకుడు ఉన్నాడని తెలిపాడు. ఆ కుమారులిద్దరూ సోమభట్టారకుడి ఆశ్రమానికి వెళ్లి ఆయనకు ప్రణమిల్లి శిష్యులుగా చేరారు. వారి విద్యా నైపుణ్యాన్ని చూసి అబ్బురపడిన భట్టారకుడు మిగిలిన విద్యార్థులకు వారి చేతే పాఠాలు చెప్పిస్తూ, వారికి విద్యా రహస్యాలను ఉపదేశించసాగాడు.

కొన్నాళ్లకు సోమభట్టారకుడు వారిద్దరినీ రహస్య ప్రదేశానికి పిలిచి తనకో ఆపద వచ్చిందని తెలిపాడు. ఆయనకు సత్యవతి అనే ఏకైక కుమార్తె కలదు. ఆమె చిన్నతనంలో స్ఫోటకం వల్ల వికృత రూపం దాల్చి, ఒక కన్ను కూడా కోల్పోయింది. ఆమెను ఎవరికీ చూపించకుండా విద్యాభాస్కరుడనే పండిత వరుడితో వివాహం నిశ్చయించాడు. తీరా వివాహానికి ముందు పెళ్లికూతురిని చూస్తానని వరుడు వర్తమానం పంపాడు. స్త్రీల వంటి చక్కటి రూపలావణ్యాలు కలిగిన గుప్తవర్మను స్త్రీవేషం ధరించి పెళ్లిచూపులలో సత్యవతిగా నటించమని భట్టారకుడు కోరగా, గురువాజ్ఞగా భావించి గుప్తవర్మ అందుకు అంగీకరించాడు.

గుప్తవర్మ కన్యావేషం ధరించి నిలబడగా, విద్యాభాస్కరుడు ఆ సౌందర్యానికి ముగ్ధుడై వివాహానికి ముహూర్తం ఖాయం చేసుకున్నాడు. వివాహ సమయానికి భట్టారకుడు అసలైన సత్యవతిని ఒక చీకటి గదిలోని గంపలో ఉంచి, గుప్తవర్మను గౌరీపూజలో కూర్చోబెట్టాడు. కన్యాదాన సమయానికి నిజమైన కూతురిని తేవాలని భట్టారకుడు తన ఆప్తుడిని పంపగా, అతను చీకట్లో పొరబడి గుప్తవర్మ ఉన్న గంపనే పెళ్లిపీటల వద్దకు చేర్చాడు. తీరా విద్యాభాస్కరుడు గుప్తవర్మ మెడలోనే మంగళసూత్రం కట్టడం చూసి భట్టారకుడు నిర్ఘాంతపోయాడు. ఏమీ చేయలేక నాలుగు రోజుల పాటు దిగులుతో ఉత్సవాలు ముగించాడు.

అదే సమయంలో సోమభట్టారకుడి సహాధ్యాయుడైన యజ్ఞదత్తుడు కాశీకి వెళ్తూ భార్యతో సహా అక్కడికి వచ్చాడు. పెళ్లికూతురిని చూడాలని యజ్ఞదత్తుడు కోరగా, భట్టారకుడు పిలిపించడానికి లోపలికి వార్త పంపాడు. కానీ అప్పటికే గుప్తవర్మ, కృతవర్మలు అక్కడి నుంచి మాయమయ్యారు. పరిస్థితి చేయిదాటిపోతోందని గ్రహించిన భట్టారకుడు తన భార్యతో కలిసి ఒక ఉపాయం పన్నాడు. భట్టారకుని భార్య పూనకం వచ్చినట్లు నటిస్తూ, తనను వివాహానికి ముందు పూజించనందుకు ఆగ్రహించి పెళ్లికూతురిని వికృతరూపిణిగా మార్చేశానని నలుగురి ముందూ ప్రకటించి సత్యవతిని ముందుకు నెట్టింది.

సత్యవతి రూపం చూసి విద్యాభాస్కరుడు, భట్టారకుడు కులదేవతను శాంతింపజేయడానికి ప్రార్థించారు. అప్పుడు ఆ దేవి పూనకంలో ఉన్న ఇల్లాలు, ముందుగా శాస్త్రోక్తంగా సత్యవతికి పునర్వివాహం జరిపిస్తే దీక్ష ముగిశాక పూర్వరూపం వస్తుందని పలికింది. విద్యాభాస్కరుడు ఆనందంతో నిజమైన సత్యవతి మెడలో మంగళసూత్రం కట్టి భార్యగా స్వీకరించాడు. దీక్షాంతం తర్వాత కూడా దేవత తన అనుగ్రహం చూపలేదని, ఇక ఈ జన్మకింతేనని ఆమె ప్రకటించింది. విద్యాభాస్కరుడు దైవనిర్ణయమని సరిపెట్టుకుంటూ తన భార్యను స్వతంత్ర ప్రేమతో ఆదరిస్తానని మామకు మాట ఇచ్చాడు.