స్వయంప్రభ వైరాగ్యము

గిరిదుర్గ రాజ్యాన్ని పాలించే ఇంద్రమిత్రుడు, ఆయన భార్య మనోహారిణి ఎన్నో ఏళ్లుగా సంతానం లేక పరితపించారు. ఎన్ని పూజలు, వ్రతాలు, యాగాలూ చేసినా ఫలితం దక్కకపోవడంతో రాజు విసిగిపోయి దైవకార్యాలను నిరసించడం ప్రారంభించాడు. తనకు సంతానం కలిగే మార్గం చూపినవారికి సగం రాజ్యం ఇస్తానని, ఫలితం లేని నియమాలతో మోసగిస్తే కఠినంగా శిక్షిస్తానని శాసనం కూడా ప్రకటించాడు.

ఒకనాడు రాణి పరిచారిక అయిన పుష్కరిణి ద్వారా రత్నకూట పర్వత సమీపంలోని స్వయంప్రభాదేవి ఆలయ మహిమను తెలుసుకున్నది. అటవికులైన ఆ గుడి అర్చకుల ద్వారా వ్రతవిధానం తెలుసుకొని, భర్తను ఒప్పించి రహస్యంగా ఆ ఆలయంలో రాత్రి జాగరణ చేసి పూజలు నిర్వహించింది. ఆ దేవి కృప వల్ల మనోహారిణి గర్భం దాల్చి, నవమాసాల అనంతరం ఒక తేజోవంతమైన ఆడశిశువుకు జన్మనిచ్చింది. ఆ పాపకు భక్తితో ‘స్వయంప్రభ’ అని నామకరణం చేశారు.

స్వయంప్రభతో పాటు పెరిగేందుకు హేమ అనే బాలికను చెలికత్తెగా, సహాధ్యాయినిగా నియమించారు. ఇద్దరూ సమస్త కావ్యాలు, నాటకాలు, శాస్త్రాలు అభ్యసించారు. అయితే తాను స్వయంప్రభాదేవి అనుగ్రహంతో జన్మించానని తెలుసుకున్న స్వయంప్రభ, రామాయణంలోని తాపసి అయిన స్వయంప్రభ వృత్తాంతాన్ని పదేపదే పఠిస్తూ సంసారసుఖాలపై వైరాగ్యం పెంచుకుంది.

స్వయంప్రభ యుక్తవయస్సుకు రావడంతో రాచకుమారుల చిత్రపటాలను తెప్పించి, తగిన వరుడిని ఎన్నుకోమని తండ్రి కోరాడు. చెలికత్తె హేమ ఒక గుణవంతుడైన విద్యావంతుణ్ణి చూపించగా, అతనికి రాజ్యపాలనాధికారం లేదని రాజు నిరాకరించాడు. కానీ స్వయంప్రభ మాత్రం తనకు అసలు వివాహమే వద్దని, శరీర సౌందర్యాలు, రాజభోగాలు అశాశ్వతమని తేల్చిచెప్పింది. రామాయణంలోని స్వయంప్రభలా ఆశ్రమంలో తపస్సు చేసుకోవడమే తన లక్ష్యమని దృఢంగా ప్రకటించింది.