కపింజలుని వృత్తాంతము - శాపవిముక్తి

గగనమార్గంలో పుండరీకుని శరీరాన్ని చంద్రలోకానికి చేర్చిన చంద్రుడు, పుండరీకుని శాపం వలన తాను, తన ప్రతిశాపం వలన పుండరీకుడు భూలోకంలో జన్మించవలసి వచ్చిందని కపింజలునికి తెలిపాడు. శ్వేతకేతువు వద్దకు వెళుతున్న తొందరలో కపింజలుడు ఒక వైమానికుని దాటి వెళ్లగా, అతడు ఆగ్రహించి భూమిపై గుర్రముగా జన్మించమని శపించాడు. ఆ శాపవశాన కపింజలుడు ఇంద్రాయుధమనే అశ్వమై చంద్రాపీడుని సేవించి, చివరకు సరస్సులో మునిగి ముక్తుడయ్యాడు. ఈ వృత్తాంతాన్ని వివరించిన కపింజలుడు, వైశంపాయనుడుగా పుట్టిన పుండరీకుడే మహాశ్వేత శాపంతో చిలుకగా మారాడని తెలిపి, మహాశ్వేతా కాదంబరులను ఊరడించి శ్వేతకేతువు వద్దకు వెళ్ళాడు.

జాబాలి మహర్షి ఆశ్రమంలో ఈ కథ వింటున్న చిలుకకు పూర్వజన్మ జ్ఞానం కలిగి, తాను పుండరీకుడనని, వైశంపాయనుడనని గ్రహించి సిగ్గుతో విలపించింది. అప్పుడు కపింజలుడు అక్కడికి వచ్చి, కర్మ పరిపక్వమయ్యే వరకు జాబాలి ఆశ్రమం విడిచి వెళ్ళవద్దని తండ్రి శ్వేతకేతువు, తల్లి లక్ష్మీదేవి చెప్పిన సందేశాన్ని వినిపించి వెళ్ళాడు. కానీ కొద్దిరోజులకు రెక్కలు రాగానే చంద్రాపీడుని, మహాశ్వేతను చూడాలనే ఆత్రుతతో చిలుక ఆశ్రమం దాటి ఎగిరి, అలసిపోయి ఒక చెట్టుపై నిద్రించగా ఒక చండాలుని వలలో చిక్కుకుంది.

ఆ వేటగాడు ఆ చిలుకను తన అధికారి కుమార్తె వద్దకు చేర్చాడు. ఆమె దానిని పంజరంలో బంధించగా, చిలుక మాట్లాడటం మానేసి మౌనవ్రతం పట్టింది. ఆ కన్య దానిని శాంతింపజేసి పవిత్రమైన ఫలాలను ఆహారంగా ఇచ్చి పోషించింది. కొంతకాలానికి ఆ పంజరం బంగారుమయమై, ఆ కన్య దివ్యరూపం దాల్చి చిలుకను శూద్రక మహారాజు సభకు తీసుకొచ్చింది.

అక్కడ ఆమె శూద్రకునికి అసలు రహస్యం వెల్లడించింది. తానే పుండరీకుని తల్లి అయిన లక్ష్మీదేవినని, కుమారుని చపలచిత్తాన్ని అణచి కర్మ పరిపక్వం చేయడం కోసమే చండాల కన్యగా నటించానని తెలిపింది. శూద్రకుడే పూర్వజన్మలో చంద్రుడైన చంద్రాపీడుడని, ఈ చిలుకే పుండరీకుడైన వైశంపాయనుడని, శాపకాలం తీరిపోయిందని చెప్పి ఆమె అంతర్ధానమైంది. ఆ మాటలతో పూర్వస్మృతి పొందిన శూద్రకుడు, చిలుక ఇద్దరూ తమ దేహాలను చాలించారు.

అదే సమయంలో ఆశ్రమంలో చంద్రాపీడుని దేహాన్ని పూజిస్తున్న కాదంబరి కౌగిలింతతో చంద్రాపీడునికి తిరిగి ప్రాణం వచ్చింది. అటువైపు పుండరీకుడు కూడా దివ్యశరీరంతో కపింజలునితో కలిసి అక్కడికి చేరుకున్నాడు. తారాపీడుడు, విలాసవతి, శుకనాసులు ఆనందబాష్పాలతో పుత్రులను ఆహ్వానించారు. చిత్రరథుడు కాదంబరిని చంద్రాపీడునికి, హంసుడు మహాశ్వేతను పుండరీకునికి ఇచ్చి వైభవంగా వివాహం జరిపించారు. చంద్రుని సేవకై రోహిణియే పత్రలేఖగా అవతరించిందని వెల్లడైంది. చివరకు వారందరూ శాపవిముక్తులై శాశ్వత సుఖసంతోషాలను పొందారు.