వసుంధరుని విజ్ఞాన వైభవం - కళావతీ కౌముదుల పరిణయం

కుముద్వంతుని కుమార్తె కౌముది ఏనుగు బారి నుండి కాపాడిన దేవగుప్తుని కాక, చదరంగంలో తనను ఓడించిన కళావంతుని వరించాలని భావించింది. ఆమె కోరిక మేరకు సఖులు కళావంతునికి వర్తమానం పంపారు. మరోవైపు మహారాజు దేవగుప్తునికి వివాహ ఆహ్వాన లేఖను పంపించాడు. ఈ రెండు వర్తమానాలు మహేశ్వరాగ్రహారంలో విష్ణుగుప్తుని ఇంట ఉన్న కళావంతుడు, దేవగుప్తులకు ఒకేసారి చేరాయి. పరస్పర లేఖలను చదువుకున్న వారిద్దరూ పరిహాసమాడుకుంటూ, సమస్య పరిష్కారానికై కుముద్వతీ నగరానికి బయలుదేరారు.

మార్గమధ్యంలో విష్ణుగుప్తుడు పరుగున వచ్చి, కృష్ణదేవరాయల ఆస్థాన పండితులు రాకతో పాండ్యరాజ్యంలో ఏర్పడిన వివాదం గురించి రాయలవారి లేఖను చూపించాడు. దేవగుప్తుడు తాను కుముద్వతి నుండి విజయనగరానికి వెళ్లి రాయలవారి పండితులను ఎదుర్కొంటానని భరోసా ఇచ్చి విష్ణుగుప్తుని పంపించివేశాడు. ఆ తర్వాత ప్రయాణంలో దేవగుప్తుడు, కళావంతులు పరస్పర సంభాషణల ద్వారా ఒకరి రహస్యాలను మరొకరు గ్రహించారు. దేవగుప్తుడే రామలింగకవి కుమారుడైన వసుంధరుడని, కళావంతుడే పురుషవేషంలో ఉన్న కళావతి అని వారిద్దరూ తెలుసుకున్నారు.

వసుంధరుడు తాను యక్షిణీ శైలం నుండి బయటపడిన విధం, విష్ణుగుప్తుని గౌరవాన్ని కాపాడేందుకు ఆయన కుమారుడిగా నటించి రాయలవారి విద్వాంసులను ఓడించిన విధానాన్ని వివరించాడు. తనను రక్షించిన వసుంధరుని పౌరుషానికి, ఔదార్యానికి కళావతి ముగ్ధురాలైంది. అనంతరం వారు కుముద్వతీ నగరం చేరుకోగా, కౌముదిని ఎవరికిచ్చి పెళ్లి చేయాలనే విషయంలో సభలో తర్జనభర్జనలు జరిగాయి. కళావంతునితో ముందస్తు సంబంధం ఉందని కొందరు, ప్రాణాలు కాపాడిన దేవగుప్తునికే ఆమె దక్కాలని మరికొందరు వాదించారు. చివరికి ఈ ధర్మసందేహాన్ని శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని దిగ్దంతులైన పండితుల వద్దే తేల్చుకుందామని వసుంధరుడు సూచించగా రాజు అంగీకరించి రాయలవారికి లేఖ రాశాడు.

దేవగుప్తుడు తమ ఆస్థానానికి వస్తున్నాడని తెలుసుకున్న రాయలవారి ఆస్థాన పండితులు రామలింగకవి వద్దకు చేరి భయంతో ఆందోళన చెందారు. గతంలో తమను ఓడించిన ఆ బాలునితో వాదించడం కష్టమని భావించి, రాత్రివేళ రహస్యంగా దేవగుప్తుడున్న పూలతోటకు వెళ్లి అతనికి సాష్టాంగపడి తమను రక్షించమని వేడుకున్నారు. ఆ సమయంలో మారువేషంలో ప్రజల స్థితిగతులను గమనించడానికి వచ్చిన కృష్ణదేవరాయలు అక్కడే నక్కి ఉండి పండితుల మాటలను, దేవగుప్తుని ప్రతిస్పందనను ప్రత్యక్షంగా విన్నాడు.

వెంటనే రాయలవారు బయటకు వచ్చి ఆ బాలుడు మరెవరో కాదు, రామలింగకవి స్వంత కుమారుడైన వసుంధరుడేనని ప్రకటించాడు. రామలింగకవి ఆనందబాష్పాలతో కుమారుని ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. వసుంధరుడు, కళావతి జరిగిన వృత్తాంతమంతా వివరించగా సభ ఆశ్చర్యానందాలలో మునిగిపోయింది. అనంతరం రాయలవారు తన కుమార్తె కళావతిని వసుంధరునికిచ్చి వైభవంగా వివాహం జరిపించాడు. అలాగే కుముద్వంతుడు కూడా తన కుమార్తె కౌముదిని వసుంధరునికే ఇచ్చి తన రాజ్యాధికారాన్ని అప్పగించాడు. వసుంధరుడు ఇద్దరు భార్యలతో రాజ్యాన్ని చిరకాలం సుఖంగా పాలించాడు.