భోజమహారాజు - మహాకవి కాళిదాసు సమయస్ఫూర్తి

భోజమహారాజు నలుగురు భార్యలతో రాజభోగాలలో మునిగితేలుతూ రాజ్యపాలన సాగిస్తున్న రోజుల్లో, ఒకనాడు ఉద్యానవనానికి వెళ్తుండగా రాజమార్గంలో ఒక పండితుడు కళ్ళు మూసుకుని ఎదురొచ్చాడు. విద్వాంసుడిలా కనిపిస్తూ తనను ఆశీర్వదించకపోగా కళ్ళు మూసుకోవడానికి కారణమేమిటని భోజుడు ప్రశ్నించాడు.

అందుకు ఆ విప్రుడు తాను గోవిందకవినని చెబుతూ, 'రాజా! ఎంతటి విద్యావంతుడవైనా దానగుణం లేకుండా కేవలం భోగాలలో గడుపుతున్నావు. ప్రాతఃకాలంలో లోభి ముఖం చూస్తే అరిష్టమనే లోకోక్తిని బట్టి కళ్ళు మూసుకున్నాను. శరీరం అశాశ్వతం, కీర్తి ఒక్కటే శాశ్వతం. సత్పాత్రదానం చేయని రాజు జీవితం వ్యర్థం' అని నిర్భయంగా హితోపదేశం చేశాడు.

ఆ మాటలతో కనువిప్పు కలిగిన భోజుడు గోవిందకవిని గౌరవించి, నాటి నుంచే విద్వాంసులను, మహాకవులను ఘనంగా సత్కరించాలని నిర్ణయించాడు. కవులందరికీ అపారమైన ధనధాన్యాలు, గజతురగాది బహుమానాలు ప్రకటిస్తూ చాటింపు వేయించాడు. దాంతో దేశదేశాల నుంచి పండితులు తరలివచ్చి సత్కారాలు పొందసాగారు.

పండితుల రద్దీ మితిమీరడంతో మంత్రి బుద్ధిసాగరుడు ఆస్థానంలోని దండి, భవభూతి, శంకరులనే ముగ్గురు కవులను పరీక్షకులుగా నియమించాడు. అయితే వారు తమ పాండిత్య గర్వంతో ఎవ్వరినీ ఉత్తమ కవులుగా గుర్తించక, ఏ పండితుడూ భోజుని చేరుకోకుండా ఆటంకాలు కలిగించసాగారు. నిజమైన విద్వాంసులెవరూ రావడం లేదని భోజుడు వారిని ప్రశ్నించగా, తమను మించినవారు పుడమిలో లేరని వారు అహంకరించారు.

ఆ సమయంలో ఒక అపూర్వ తేజస్సు గల పురుషుడు వారి వద్దకు వచ్చి రాజదర్శనం కోరాడు. అతడు పరిహాసంగా ఒక వింత శ్లోకం చదవడంతో, రాజు వద్ద వీడిని నవ్వులపాలు చేద్దామని భావించి ఆ ముగ్గురు పండితులు అతడిని సభకు తీసుకెళ్ళి గొప్ప ఆశుకవిగా పరిచయం చేశారు. కానీ ఆ పురుషుడు సభలో భోజరాజు కీర్తిని దశదిశలా చాటేలా నాలుగు అద్భుతమైన సంస్కృత శ్లోకాలను దిక్కులవారీగా పఠించాడు.

ఆ శ్లోకాల కల్పనా చాతుర్యానికి ముగ్ధుడైన భోజుడు రాజ్యమంతా ధారపోయడానికి సిద్ధపడగా, ఆ విద్వాంసుడు నిరాకరించి తన పేరు కాళిదాసు అని తెలిపాడు. అసూయ చెందిన దండి, భవభూతి, శంకరులు ఆ శ్లోకాలు తామే రచించి అతడికి ఇచ్చామని బొంకి తమ ఏకసంథ, ద్విసంథ, త్రిసంథ గ్రాహిత్వంతో వాటిని తిరిగి చదివారు. భోజుడు వారి వాదనను పరీక్షించడానికి 'అప్రతిపత్తిమూఢ మనసాద్విత్రాస్థితా నాడికాః' అనే సమస్యను ఇచ్చాడు.

ఆ ముగ్గురు కవులు ఆ సమస్యకు అర్థం తెలియక నిశ్చేష్టులు కాగా, కాళిదాసు తక్షణమే శ్లోకాన్ని పూర్తిచేసి భోజుని నలుగురు భార్యల పిలుపుల వలన రాజు పడ్డ అంతర్మథనాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించాడు. దాంతో భోజుడు కాళిదాసు అసమాన ప్రతిభను గ్రహించి అతడిని తన ఆస్థానంలో ప్రధాన మిత్రుడిగా, గురువుగా సత్కరించి నిరంతరం తనతోనే ఉంచుకున్నాడు.

ఒకనాడు కుంభుడనే నిరుపేద వంట బ్రాహ్మణుడు పదిమంది సంతానాన్ని పోషించలేక ఆత్మహత్య చేసుకోబోతూ, కాళిదాసు దాతృత్వాన్ని విని ఆయనను ఆశ్రయించాడు. విద్య రాని అతనికి సహాయం చేయాలని తలచిన కాళిదాసు మంచి వస్త్రాలు ఇప్పించి, రాజసభకు తీసుకెళ్ళే ముందు ఏవైనా పండ్లు కొనుక్కొని రమ్మని రెండు కాసులు ఇచ్చాడు.

కుంభుడు అంగడిలో పండ్లు దొరకక చెరకు ముక్కలు తెచ్చి సభామండపంలో వేచియుండి నిద్రపోయాడు. ఆ సమయంలో ఎవరో ఆ చెరకు ముక్కలను దొంగిలించి బదులుగా కాలిన బొగ్గు కట్టెలను మూటగట్టి ఉంచారు. కాళిదాసు భోజునితో 'ఒక గొప్ప మౌనవ్రత పండితుడు వచ్చాడు' అని చెప్పి కుంభుని సభలోకి పిలిపించాడు.

కుంభుడు తెచ్చిన మూట విప్పగా అందులో బొగ్గులు బయటపడ్డాయి. అది చూసి సభ విస్మయం చెందగా, కాళిదాసు ఏమాత్రం తడబడక 'ఖాండవవనాన్ని అర్జునుడు, లంకను హనుమంతుడు, మన్మథుణ్ణి శివుడు దహించారు కానీ లోకపీడకమైన దారిద్ర్యాన్ని ఎవరూ కాల్చలేదు; కాబట్టి రాజా, నీవు నా దారిద్ర్యాన్ని ఈ కట్టెలతో దహించివేయమని ప్రార్థిస్తున్నాడు' అని సమయోచితంగా ఒక శ్లోకాన్ని అల్లి చెప్పాడు.

ఆ సమయస్ఫూర్తికి భోజరాజు అమితానందంతో అక్షరలక్షల ధనాన్ని కానుకగా సమర్పించాడు. కాళిదాసు ఆ ధనమంతా కుంభునికి ఇప్పించి అతని దారిద్ర్యాన్ని పోగొట్టాడు. ఈ విధంగా కాళిదాసు తన అపార పాండిత్యంతో, సహృదయంతో పలువురికి మేలు చేస్తూ భోజుని ఆస్థానానికి వన్నెతెచ్చాడు.