ఉదయార్కుని న్యాయవిచారణ

గతంలో చిరుతపులి అనే పేరుతో పిలవబడే మృగదత్తుడు తాను విడిది చేసిన వేశ్యాగృహంలో ఒక ఉత్తమ స్త్రీ చెప్పిన హితవచనాలను మనసులో తలచుకున్నాడు. ఆమె తనతో రామదుర్గ నగరానికి ఒక ఉత్తరాన్ని తీసుకువెళ్లమని చెప్పినందున, ముందుగా చదువు నేర్చుకుని ఆ తర్వాత అక్కడికి వెళ్లాలని, కోయల సావాసం విడిచిపెట్టాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. తెల్లవారుజామునే అతడు ఊరి బయట ఉన్న గుడిసెల వద్దకు చేరుకున్నాడు.

అక్కడున్న కోయలు అతడిని చూసి, అతడు నేసిన వింత తివాసీలను చూసి మెచ్చుకున్న రాజుగారు అతడిని తీసుకురమ్మని రాజభటులను పంపారని తెలియజేశారు. ఇంతలోనే అక్కడికి వచ్చిన రాజభటులు మృగదత్తుని గుర్తించి వెంటనే ఉదయార్క మహారాజు కొలువుకూటానికి తోడ్కొని వెళ్లారు.

సభలో మృగదత్తుని ఆజానుబాహువులను, తేజస్సును చూసి రాజు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. తన సొంత బుద్ధిబలంతోనే ఆ తివాసీని నేసినట్లు, దానిని రత్నాంగి అనే భోగకాంత ఉచితంగానే తీసుకున్నట్లు మృగదత్తుడు రాజుకు తెలిపాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో రత్నాంగి సభకు వచ్చి, చిరుతపులి అనే కోయవాడు తన ఇంటికి వచ్చి తన పెంపుడు కూతురిని విలువైన నగల సహా అపహరించుకుపోయాడని రాజుకు ఫిర్యాదు పత్రం సమర్పించింది.

రాజు రత్నాంగిని, మృగదత్తుని ప్రశ్నించగా వాస్తవాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. రత్నాంగి ఇంట్లోని స్త్రీ తనను సన్మార్గంలో నడవమని, ఉత్తమ కులంలో జన్మించిన వాడివి కాబట్టి మృగదత్తుడనే పేరు పెట్టుకోమని చెప్పి పంపివేసిందే తప్ప తాను ఎవరినీ అపహరించలేదని మృగదత్తుడు నిర్భయంగా చెప్పాడు. రత్నాంగిని లోతుగా ప్రశ్నించడంతో ఆమె చెప్పిన మాటలన్నీ అబద్ధాలని, పదివేల విలువైన నగలున్నాయన్నది కల్పితమని తేలిపోయింది.

ఉత్తమురాలైన ఒక స్త్రీని దుష్కార్యానికి నియమించడమే కాకుండా, లేని నేరాన్ని ఒక అమాయకుడిపై మోపినందుకు ఉదయార్క మహారాజు రత్నాంగికి వెయ్యి నిష్కముల జరిమానా విధించాడు. ఆ ధనాన్ని, తివాసీని వెంటనే వసూలు చేయించాడు. రాజు పక్షపాతం వహించాడని భావించిన రత్నాంగి, ఉదయార్కుని పైఅధికారియైన గజేంద్రవాహనునికి ఫిర్యాదు చేయగా, ఆ చక్రవర్తి ఈ వ్యవహారాన్ని పరిష్కరించేందుకు ధర్మపరుడైన సుమేధుడనే సామంతరాజుకు అప్పగించాడు.