సుమేధుని న్యాయ విచారణ

ఉదయార్కుడు తనకు వేయి నిష్కముల జరిమానా విధించి, రత్నకంబళాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడంతో రత్నాంగి తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనైంది. రాజు పక్షపాత బుద్ధితో ఆ తివాసీని తానే దక్కించుకోవడానికి ఈ శిక్ష విధించాడని భావించి, న్యాయం కోసం పైఅధికారి అయిన గజేంద్రవాహన మహారాజును ఆశ్రయించింది.

సామంతుడైన ఉదయార్కునిపై వచ్చిన ఈ అభియోగాన్ని సమగ్రంగా విచారించి తీర్పు చెప్పవలసిందిగా గజేంద్రవాహనుడు తన ఆధీనంలో ఉన్న ప్రముఖ న్యాయకోవిదుడు, ధర్మపరాయణుడైన సుమేధునికి ఆ బాధ్యతను అప్పగించాడు. గజేంద్రవాహనుని ఆధీనంలోని యాభై ఆరుగురు సామంతరాజులలో సుమేధుడు తన నిష్పాక్షికమైన బుద్ధిబలానికి, ధర్మనిరతికి ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.

తన కేసు సుమేధుని వద్దకు చేరిందని తెలుసుకున్న రత్నాంగి, ఆయన పాలిస్తున్న విద్యానగరానికి చేరుకుంది. అక్కడ పుష్పవేణి అనే వేశ్య ఇంట బస చేసి, సుమేధుని గుణగణాల గురించి ఆరా తీసింది. సుమేధుడు పరమ ధర్మాత్ముడని, పరస్త్రీలను కన్నెత్తి చూడని సచ్చరిత్రుడని, ఎలాంటి ప్రలోభాలకూ లొంగకుండా ధర్మసూక్ష్మాలను గ్రహించగల సమర్థుడని పుష్పవేణి వివరించింది.

విచారణ దినాన రత్నాంగి తన సాక్షులతో రాజసభలో ప్రవేశించింది. సుమేధుడు ఆమెను ప్రశ్నిస్తూ, 'ఇష్టంలేని స్త్రీని బలవంతంగా ఆ వృత్తిలోకి దించడం, అమాయకుడైన కోయ బాలునిపై తప్పుడు నింద మోపి కేసు పెట్టడం అనే రెండు నేరాలపై ఉదయార్కుడు విధించిన శిక్షకు నీ బదులేమిటి?' అని అడిగాడు.

రత్నాంగి బదులిస్తూ, 'తాము వారకాంతల వృత్తిధర్మాన్నే పాటించామని, తన పెంపుడు కుమార్తెను తీసుకువెళ్లిన కోయబాలునిపై నిజమైన ఫిర్యాదే చేశానని, అయితే రాజు తివాసీపై ఆశతో తనపై అన్యాయంగా నేరం మోపి జరిమానా విధించాడని' వాపోయింది.

అనంతరం సుమేధుడు న్యాయవాదులతో సంప్రదించి, ఆ వివాదానికి మూలమైన రత్నకంబళాన్ని సభకు తెప్పించి పరిశీలించాడు. ఆ తివాసీ అల్లిక, రంగుల మేళవింపు, మెరుపు, నైపుణ్యం చూసి ఆశ్చర్యచకితుడయ్యాడు. ఆ నేతలోని నైపుణ్యాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించిన పిమ్మట, మృగదత్తుడే స్వయంగా దీనిని అల్లాడా అని రత్నాంగిని అడిగి నిర్ధారించుకున్నాడు.

కోయపల్లెలోని చాపను చూసి తన స్వబుద్ధితోనే ఈ అల్లికను నేర్చుకున్నట్లు పత్రాల ద్వారా గ్రహించిన సుమేధుడు, ఈ విషయంలో మరిన్ని నిజాలు వెలుగులోకి రావాల్సి ఉందని భావించాడు. మృగదత్తుని వాంగ్మూలం అత్యంత కీలకమని నిర్ణయించి, అతనిని వెంటనే సభకు హాజరుపరచాలని ఉదయార్కునికి రాజముద్రతో ఉత్తర్వులు జారీ చేశాడు. ఆ ఆజ్ఞను అందుకున్న ఉదయార్కుడు మృగదత్తుని వెదకి తీసుకురావడానికి నలుదిక్కులకూ దూతలను పంపాడు.