కుశలవుల వాదము – విరతి వివాహ నిర్ణయము

పూర్వం కాంచీపురాన్ని చంద్రగుప్తుడనే రాజు ధర్మపతియను రాణితో కలిసి పాలించేవాడు. రాజు భోగలాలసుడై ఉండగా, రాణి నిత్యం వేదాంత విచారంతో, విరక్తి భావంతో ఉండేది. వీరిద్దరికీ కుశుడు, లవుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు, రతి, విరతి అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు జన్మించారు. లవుడు మరియు విరతి తల్లివలె జ్ఞానమార్గం వైపు మొగ్గగా, కుశుడు మరియు రతి తండ్రివలె ప్రాపంచిక భోగాల పట్ల ఆకర్షితులయ్యారు.

రాకుమారులకు సకల విద్యలతో పాటు, రాణి కోరిక మేరకు ఒక గురువు వద్ద వేదాంత శాస్త్ర బోధన జరిగింది. ప్రబోధచంద్రోదయ నాటక పాఠంలో కామక్రోధాలను జయించాలని గురువు చెప్పగా, కుశుడు ఆ వాదాన్ని తీవ్రంగా ఖండించాడు. ప్రాపంచిక జీవనానికి కామక్రోధాలు సహజమని, వాటిని విడిచిపెట్టడం అసాధ్యమని, పురాణ మహర్షులు సైతం వీటికి అతీతులు కారని వాదించాడు.

అందుకు లవుడు బదులిస్తూ అహంకార మమకారాలే సంసార బంధాలకు మూలమని, క్షణభంగురమైన దేహ సుఖాల కన్నా ఆత్మజ్ఞానమే శాశ్వతమని శాస్త్ర ప్రమాణాలతో స్పష్టం చేశాడు. ఈ వాదం తండ్రి వద్దకు చేరగా, సభలోని పండితులు స్వార్థంతో కుశుని వాదమే సరైనదని తీర్పునిచ్చారు. దీంతో కలత చెందిన లవుడు దుర్జన నిలయమైన ఆ రాజ్యాన్ని విడిచి దేశాంతరాలకు వెళ్ళిపోయాడు.

తరువాత చంద్రగుప్తుడు తన కుమార్తెలకు వివాహం నిశ్చయించదలచి, రతిని సుకుమారుడనే సద్గుణవంతునికి, విరతిని వత్సుడనే గుణహీనుడైన ధనికునికి ఇవ్వాలని భావించాడు. ఈ విషయం తెలిసిన రాణి ధర్మపతి, దుష్టుడైన వత్సునికి తన కుమార్తెను ఇచ్చేందుకు ససేమిరా అంగీకరించలేదు.

భార్యాభర్తల మధ్య తీవ్ర వాదోపవాదాలు జరిగాయి. చివరకు రాజు కోపంతో, మరుసటి రోజు ఉదయం నగర ఉత్తర గోపుర ద్వారం గుండా మొదటగా ఎవరు ప్రవేశిస్తారో వారికే విరతినిచ్చి వివాహం చేస్తానని ప్రతినబూనగా, రాణి కూడా దైవ నిర్ణయానికే వదిలేసి అందుకు అంగీకరించింది. అనంతరం రాజు కుశుని కుటిలత్వాన్ని నిందించి, వత్సునితో సంబంధాన్ని రద్దు చేశాడు.