విరతి వివాహము - చండవేగుని వృత్తాంతము

చంద్రగుప్తుడు తన ప్రతిజ్ఞ మేరకు ఉత్తర గోపుర మార్గాన మొదటగా ఎదురైన సుగతుడనే జంగమ యువకుడిని గౌరవంగా తోడ్కొనివచ్చాడు. ఒకవైపు రతీ సుకుమారుల వివాహం అట్టహాసంగా సాగగా, విరతికి సుగతునితో అంతఃపురంలో నిరాడంబరంగా వివాహం జరిపించారు. రతి, కుశులు విరతిని, ఆమె భర్తను హేళన చేసినప్పటికీ, విరతి ఏమాత్రం చలించక సంసార భోగాలు, రూపలావణ్యాలు అశాశ్వతమని బదులిచ్చింది.

విరతి భర్తకు తండ్రి అర్ధరాజ్యం రాసిస్తాడేమోనని భయపడిన కుశుడు, సుకుమారుని ప్రోద్బలంతో వారిద్దరినీ మాయోపాయంతో మహారణ్యంలోకి చేర్చి విడిచిపెట్టాడు.

మరునాడు ఉదయం అరణ్యంలో మేల్కొన్న విరతి, అంతా ఈశ్వరలీలగా భావించి శాంతంగా ముందుకు సాగింది. సుగతుడు కూడా ఆమెను అనుసరించాడు. ఎండ తీవ్రతకు అలసి దాహం వేయగా, వారికి ఒక లోతైన బావి కనిపించింది. విరతి తాటియాకులను త్రాడుగా పేని, సుగతుని గంట సహాయంతో నీరు తోడి అతని దప్పిక తీర్చి, తానునూ జలపానం చేసింది.

ఆ బావి సమీపంలోని ఒక శిలపై పిశాచ లిపిలో రాసి ఉన్న శాసనాన్ని విరతి చదివింది. కీలక పర్వతంలో నివసించే చండవేగుడనే భూతరాజు అర్ధరాత్రులలో అక్కడికి వచ్చి నీరు తాగుతాడని, ఆ సమయంలో నూతిలోని మెట్ల ద్వారా పాతాళ మార్గం కనిపిస్తుందని, రాత్రివేళల్లో అక్కడ సంచరించే మనుషులను ఆ భూతాలు భక్షిస్తాయని అందులో ఉంది.

రాత్రి కాగానే సుగతుడు నిద్రపోగా, విరతి మేల్కొని గమనించసాగింది. అర్ధరాత్రి వేళ చండవేగుడు భయంకర రూపంతో వచ్చి, శిలాఫలకం వద్దకు చేరుకోగానే సాధారణ మానవ రూపాన్ని పొందాడు. బావి నుండి అతని భార్య పైకి వచ్చింది.

రోజంతా తమకు ఎలాంటి ఆహారమూ లభించలేదని ఇరువురూ విచారించారు. అయితే ఒక సుందరి కోసం ఇద్దరు రాజులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారని, త్వరలోనే వేలాది శవాలు, రక్తమాంసాలు తమకు ఆహారంగా దొరుకుతాయని చండవేగుడు భార్యతో చెప్పాడు. ఆ యుద్ధానికి కారణమైన యువతి కథను తెలపమని ఆమె కోరగా, చండవేగుడు సురస కథను చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.