దేవవర్మ న్యాయము - విరతి త్యాగబుద్ధి

దేవవర్మ సభలో సురస వ్యవహారాన్ని పరిశీలించి, తన కుమార్తె యమున తెలివితేటలను ఎంతగానో ప్రశంసించాడు. యమున సూచన మేరకు సురసను స్త్రీ అన్న కారణంతో మన్నించి విడిచిపెట్టాడు. ఎటువంటి అపరాధమూ చేయకపోయినా నిందను భరించిన అల్పుని ఉత్తమ గుణాలను మెచ్చి, తన ఏకైక పుత్రికయైన యమునను ఇచ్చి వివాహం జరిపించి రాజ్యభారాన్ని అప్పగించాడు.

అయితే సురస తండ్రి అగ్నివర్మ సామంత చక్రవర్తియైన సూర్యవర్మను ఆశ్రయించి దేవవర్మ అన్యాయపు తీర్పు ఇచ్చాడని ఫిర్యాదు చేశాడు. సూర్యవర్మ వెంటనే దేవవర్మకు వర్తమానం పంపి, అల్పుని తన సభకు బందీగా పంపవలసిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు. దేవవర్మ నిజానిజాలు వివరిస్తూ అల్పుడు నిర్దోషి అని, తన అల్లుడని ప్రత్యుత్తరం రాశాడు.

దానికి ఆగ్రహించిన సూర్యవర్మ, అల్పుని పంపకపోతే యుద్ధం తప్పదని హెచ్చరించాడు. ఈ సంకట స్థితిలో యమున తండ్రికి ధైర్యం చెబుతూ అధర్మంపై పోరాడటానికి భయపడవద్దని, దైవం ధర్మం వైపే ఉంటుందని ప్రబోధించింది. అల్పుడు సైతం పరాక్రమంతో పోరాటానికి సిద్ధపడటంతో ఇరుపక్షాలు యుద్ధ సన్నాహాలు ప్రారంభించాయి.

ఇదిలా ఉండగా, సమీప అరణ్యంలోని భూతరాజు, అతని భార్య తీవ్రమైన ఆకలితో అల్లాడుతూ రాబోయే యుద్ధంలో దొరికే ఆహారం కోసం ఎదురుచూడసాగారు. వారి ఆకలిబాధను గమనించిన సాధ్వీమణి విరతి, వారి కడుపుమంటను చల్లార్చడానికి తన దేహాన్ని ఆహారంగా స్వీకరించవలసిందిగా కోరింది.

విరతి త్యాగనిరతికి, ఔదార్యానికి విస్మయం చెందిన భూతదంపతులు, ఇంటికి వచ్చిన అతిథిని భక్షించడం మహాపాపమని నిరాకరించారు. ఆమె విషాద గాథను విని జాలిపడిన భూతకాంత, చెట్టుకింద నిద్రిస్తున్న ఆమె భర్తను మేల్కొలిపి అతని నిజమైన పూర్వాపరాలను అడిగి తెలుసుకోసాగింది.