సూర్యవర్మ కథ - సుగతుని సామ్రాజ్య ప్రాప్తి

సూర్యవర్మ మరణం తర్వాత దేవవర్మ తన అల్లుడైన అల్పునితో, కుమార్తె యమునతో కలిసి మాట్లాడసాగాడు. అదే సమయంలో పాటలీపుత్ర నూతన చక్రవర్తి వద్దనుండి ఒక సందేశ పత్రిక వచ్చింది. అగ్నివర్మ తన కుమార్తె సురస పక్షాన తెచ్చిన అభియోగాన్ని, సామంతరాజుల నడుమ ఉన్న వివాదాలను నిష్పక్షపాతంగా విచారించేందుకు ఒక మహాసభను ఏర్పాటు చేశామని, దానికి దేవవర్మ సకుటుంబంగా హాజరుకావాలని ఆ పత్రికలో కోరారు. చక్రవర్తి న్యాయబుద్ధిని ప్రశంసిస్తూ దేవవర్మ, అల్పుడు, యమునలతో కలిసి సభకు పయనమయ్యారు.

మహాసభ నియమిత దినాన వైభవంగా ప్రారంభమైంది. సామంతరాజులందరూ తమతమ స్థానాలను అలంకరించారు. హాజరు పట్టికలో చంద్రగుప్తుని పేరు పిలిచినప్పుడు సమాధానం రాకపోవడంతో చక్రవర్తి ఆశ్చర్యపడ్డాడు. అప్పుడు వజ్రదత్తుడు లేచి, విశోకుడనే రాజు చంద్రగుప్తుని అన్యాయంగా బంధించి కారాగారంలో ఉంచాడని నివేదించాడు. చక్రవర్తి తీవ్రంగా ఆగ్రహించి విశోకుని నిలదీయగా, అతడు భయపడి క్షమాపణ కోరాడు. చక్రవర్తి ఆదేశం మేరకు విశోకుడు చంద్రగుప్తుని, అతని కుటుంబాన్ని బంధనాల నుండి విడిపించి సభకు తోడ్కొనివచ్చాడు.

చంద్రగుప్తుడు సభలో తన కుటుంబ వృత్తాంతాన్ని వెల్లడించాడు. తన పెద్ద కుమారుడు లవుడు విరక్తితో దేశాటనకు వెళ్లాడని, చిన్న కుమార్తె విరతిని ఒక జంగమదేవరకు ఇచ్చి వివాహం చేశామని తెలిపాడు. అనంతరం చక్రవర్తి అగ్నివర్మ, సురస, దేవవర్మ, అల్పులను పిలిపించి సురస వివాదాన్ని విమర్శించాడు. దేవవర్మ పక్షపాత బుద్ధి కలవాడు కాడని, సురసే అసత్యం పలుకుతోందని వజ్రదత్తుడు మరియు కొందరు రాజులు అభిప్రాయపడగా, మరికొందరు అనుమానాలు వ్యక్తం చేశారు.

అప్పుడు చక్రవర్తి వజ్రదత్తుని సంతానం గురించి ప్రశ్నించగా, తనకు జంగమదాసు (సుగతుడు) అనే కుమారుడు జన్మించాడని, గురుతిరస్కారంతో పిచ్చివాడై దేశాలపాలై అదృశ్యమయ్యాడని వజ్రదత్తుడు దుఃఖించాడు. వెనువెంటనే చక్రవర్తి సింహాసనం దిగి, తానే ఆ వజ్రదత్తుని కుమారుడైన సుగతుడనని వెల్లడించాడు. తాను శాపవశాన తిరుగుతుండగా చంద్రగుప్తుడు తన చిన్న కుమార్తె విరతినిచ్చి వివాహం చేశాడని, కుశుడు-సుకుమారులు తమను అడవిలో విడిచిపెట్టారని వివరించాడు.

అరణ్యంలో చండవేగుడనే భూతరాజు భార్య దయతో తమకు పూర్వస్మృతి కలిగిందని, అదే రాత్రి యుద్ధంలో సూర్యవర్మను సంహరించిన భూతరాజు తమను తెచ్చి ఈ సింహాసనంపై చక్రవర్తులుగా నిలిపాడని సుగతుడు స్పష్టం చేశాడు. విరతి అడవిలో కాపాడిన వ్యక్తులు మరెవరో కాదని, చంద్రగుప్తుని కుమారుడు కుశుడు, అల్లుడు సుకుమారుడేనని నిరూపించే ఉంగరాన్ని చూపించాడు. అల్పుడు మరెవరో కాదని, చంద్రగుప్తుని పెద్ద కుమారుడైన లవుడేనని, సురస మోహాన్ని తిరస్కరించినందుకు ఆమె అక్రమంగా నిందారోపణ చేసిందని గుట్టు విప్పాడు.

ఈ యదార్థాలు బయటపడటంతో కుశుడు, సుకుమారులు సిగ్గుపడి పశ్చాత్తాపం చెందారు. చంద్రగుప్తుడు లవుని కౌగిలించుకుని తన పూర్వ అజ్ఞానానికి చింతించాడు. లవుడు దేవవర్మ రాజ్య పాలనను స్వీకరించగా, కుశునికి తండ్రి రాజ్య బాధ్యతలు దక్కాయి. కృతఘ్నుడైన పురోహితుడు వికటదంతునికి తగిన శాస్తి జరిగింది. సుగతుడు విరతితో కలిసి సమస్త సామంతరాజుల ప్రశంసల నడుమ ధర్మబద్ధంగా పాలన సాగించాడు.