పుండరీకుని జననం - కుంతల రాజ్య పట్టాభిషేకం

పూర్వం దేవలోకంలో మందాకినీ నదీతీరాన శ్వేతకేతుడనే మహర్షి ఆశ్రమం నిర్మించుకుని తపస్సు చేస్తుండేవాడు. ఒకనాడు ఆయన దేవపూజకై తామరపూలు కోసేందుకు నదిలో దిగగా, గౌతముని శాపవశాన చిత్తచాంచల్యం పొందిన లక్ష్మీదేవి ఆ మునిని దర్శించింది. ఆమెకు వెంటనే పుండరీకంలో ఒక బాలుడు జన్మించాడు. ఆ దేవి బాలుని శ్వేతకేతునికి అప్పగించి శాపవిముక్తురాలై అదృశ్యమైంది. శ్వేతకేతుడు ఆ బాలునికి పుండరీకుడని నామకరణం చేసి అల్లారుముద్దుగా పెంచసాగాడు.

అదే సమయంలో దేవలోకంలో మరో మునిదంపతులకు కపింజలుడు జన్మించి విద్యాభ్యాసానికై శ్వేతకేతుని వద్దకు వచ్చాడు. పుండరీక కపింజలులిద్దరూ ప్రాణమిత్రులై అతికొద్ది కాలంలోనే సమస్త శాస్త్రాలు, ధనుర్విద్యలను నేర్చుకుని ప్రవీణులయ్యారు. ఒకనాడు నారద మహర్షి ఆశ్రమానికి వచ్చి పుండరీకుని రాజలక్షణాలను గమనించి, అతనికి యుద్ధపరిశ్రమ చేయించి లోకసంరక్షణకు వినియోగించడం ఉచితమని శ్వేతకేతునికి నచ్చజెప్పాడు.

నారదుడు పుండరీకుని వెంటబెట్టుకుని భూలోకానికి బయలుదేరాడు. కపింజలుడు కూడా స్నేహితుని ఎడబాటు సహించలేక తల్లిదండ్రుల అనుమతి కోసం వెళ్లాడు. నారదుడు పుండరీకునికి సమస్త తీర్థాలను దర్శింపజేస్తూ దక్షిణాపథంలోని గోదావరీ తీరానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ వారు స్నానం చేసి ఒడ్డుకు వస్తుండగా, అంతలోనే అకాలంలో రాజు మరణించడంతో సరైన పాలకుని వెతుకుతూ వచ్చిన కుంతల రాజ్యపు పట్టపుటేనుగు సైన్యంతో సహా అక్కడికి వచ్చింది.

ఆ గజరాజు తిన్నగా వచ్చి తన తొండంలోని రత్నహారాన్ని పుండరీకుని మెడలో వేసి ఘీంకరిస్తూ ప్రదక్షిణ చేసింది. ఆ వింతను చూసిన ప్రధానామాత్యుడు సంతోషించి, రాజచిహ్నాలు పుండరీకుని ముఖంలో ప్రస్ఫుటంగా ఉన్నాయని గ్రహించి, అతనిని ప్రతిష్ఠానపురానికి ఆహ్వానించి కుంతల రాజ్య సింహాసనంపై అధిష్టింపజేశాడు. నారదుడు పుండరీకునికి ధర్మపాలన చేయమని, దిగ్విజయ యాత్రలు సాగించమని ఆశీర్వదించి నిష్క్రమించాడు.

పుండరీకుడు మంత్రి విభూతివర్ధనుని సహాయంతో శత్రువులను నిర్మూలించి, ప్రజారంజకంగా ధర్మపాలన చేస్తూ సుఖంగా కాలం గడుపుతున్నాడు. ఒక శరదృతువు ఉదయాన రాజు నిండుసభలో కొలువై ఉండగా, నందావట పురపు ఉద్యానపాలకుడు, రాజుకు ప్రియమిత్రుడైన వసంతశీలుడు దర్శనానికి వచ్చాడు.

వసంతశీలుడు రాజుకు నమస్కరించి, తానొక అద్భుతమైన విషయాన్ని విన్నవించడానికి వచ్చానని చెప్పాడు. నందావట ఉద్యానవన పనులు పర్యవేక్షించి వస్తూ అలసటతో ఒక బౌద్ధ చైత్యం వెలుపల విశ్రమించగా, తెల్లని ఆ మందిరం ఉన్నట్టుండి ఇంద్రనీలమణిలా ఆకుపచ్చగా మారిపోయిందని, లోపలినుండి సంసార క్లేశాలను గురించిన తాత్విక పద్యం వినిపించిందని వివరించాడు.

అనంతరం ఆ చైత్య శిఖరంపై నుంచి తలపై విలక్షణమైన శిఖ (జుట్టు/పింఛం) కలిగిన ఒక అద్భుతమైన పచ్చని చిలుక బయటకు వచ్చిందని, దానిని పట్టుకుని మహారాజుకు కానుకగా ఇవ్వాలనే తలంపుతో తాను వెంటాడగా, అది చెట్టు కొమ్మల మీదుగా ఎగురుతూ తనను ఒక దుర్భరమైన దట్టమైన అరణ్యంలోకి తీసుకువెళ్లి అక్కడ మాయమైపోయిందని వసంతశీలుడు సభలో విన్నవించాడు.