కుంకుమభొట్లు గర్వభంగం

చేర దేశం నుండి కుంకుమభొట్లు అనే జగత్ప్రసిద్ధి చెందిన గొప్ప పండితుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానమైన భువనవిజయానికి వచ్చాడు. రాయలవారి కొలువులోని అష్టదిగ్గజ కవులను వాదంలో ఓడించి తన పాండిత్యాన్ని నిరూపించుకోవాలన్నది అతని సంకల్పం. అతడు రాయలవారిని కలిసి ఆస్థాన పండితులతో వాదప్రతివాదాలు చేయడానికి అనుమతి కోరగా, రాజు ఒక నిర్దిష్ట దినాన్ని ఖరారు చేశాడు.

అనేక బిరుదులతో వినుతికెక్కిన కుంకుమభొట్లు వాదంలో గెలిస్తే రాయలవారి వద్ద తమ గౌరవం తగ్గుతుందని ఆస్థాన కవులు కలవరపడ్డారు. అల్లసాని పెద్దన తదితర ప్రముఖ కవులందరూ తెనాలి రామకృష్ణుని వద్దకు చేరి, "వికటకవి శిరోమణీ! ఆ పండితుడు మనపై విజయం సాధించకుండా ఏదైనా ఉపాయం ఆలోచించి మన గౌరవాన్ని కాపాడు" అని వేడుకున్నారు.

రామకృష్ణుడు వారి భయాన్ని పోగొట్టి, కార్యం నెరవేరుస్తానని మాట ఇచ్చాడు. ఆ సాయంత్రం అతడు ఒక సాధారణ నౌకరు వేషం ధరించి, కుంకుమభొట్లు బస చేసిన ఇంటి అరుగుపై కూర్చున్నాడు. ఆ సమయంలో కుంకుమభొట్లు అటూఇటూ పచార్లు చేస్తుండగా, అతనికి వినిపించేలా రామకృష్ణుడు ఎంతో క్లిష్టమైన పదబంధాలతో కూడిన ఒక సంస్కృత పద్యాన్ని స్పష్టంగా చదివాడు.

ఆ పద్య శైలిని విని ఆశ్చర్యపోయిన కుంకుమభొట్లు, వేషధారణను బట్టి అతడు సేవకుడిలా ఉన్నాడని భావించి, "ఓయీ! నీవెవరవు?" అని ప్రశ్నించాడు. అందుకు రామకృష్ణుడు వినయంగా నటిస్తూ, "అయ్యా! నేను తెనాలి రామకృష్ణకవిగారి సేవకుడను. ఆయన వద్దే ఉంటూ కవిత్వం చెప్పడం నేర్చుకున్నాను" అని బదులిచ్చాడు.

ఒక పరిచారకుడే ఇంతటి కఠినమైన పద్యాన్ని వల్లెవేయడం చూసి ఆశ్చర్యపడిన కుంకుమభొట్లు, "సరే, ఇంకో పద్యం చదువు" అని అడిగాడు. రామకృష్ణుడు వెంటనే శ్రీకృష్ణదేవరాయల కీర్తిని వర్ణించే అత్యంత సంక్లిష్టమైన ప్రాసలతో కూడిన మరొక పద్యాన్ని వినిపించాడు. కుంకుమభొట్లు ఆ పద్యానికి అర్థం చెప్పమనగా, రామకృష్ణుడు ప్రతి పదానికి నిగూఢమైన వ్యాకరణ, అలంకార విశేషాలతో కూడిన వివరణను అవలీలగా చెప్పాడు.

అది విన్న కుంకుమభొట్లు నివ్వెరపోయాడు. "కేవలం ఒక సేవకుడికే ఇంతటి అసాధారణ పాండిత్యం ఉంటే, ఇక అతని యజమాని రామకృష్ణుని ప్రతిభ ఎంతటిదో! అష్టదిగ్గజాలలో అగ్రగణ్యుడైన పెద్దన ముందు నేనసలు నిలువగలనా?" అని తీవ్ర భయభ్రాంతులకు లోనయ్యాడు. మరుసటి రోజు జరగబోయే సభలో తన పరాభవం ఖాయమని భావించి, ఆ రాత్రికే ఎవరికీ చెప్పకుండా నగరం విడిచి పారిపోయాడు.

మరుసటి రోజు ఉదయం రాయలవారు సభ తీర్చి కుంకుమభొట్లును తీసుకురమ్మని భటులను పంపగా, ఆ పండితుడు రాత్రే నగరం విడిచి వెళ్ళిపోయాడని తెలిసింది. అప్పుడు రామకృష్ణుడు తాను చేసిన ఉపాయాన్ని వివరించాడు. అది విని రాయలవారు పరమానందభరితులై రామకృష్ణుని ఘనంగా సత్కరించగా, ఆస్థాన కవులందరూ తమ గౌరవాన్ని కాపాడినందుకు అతనికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ విశేషంగా అభినందించారు.