తిలకాష్ఠ మహిష బంధనము

ఒకనాడు శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానానికి రామశాస్త్రి అనే పండితుడు వచ్చాడు. తాను తర్కవ్యాకరణాలలో గొప్ప పండితుడనని, రాయల ఆస్థానంలోని విద్వాంసులందరినీ వాదంలో గెలవడానికి వచ్చానని గర్వంగా ప్రకటించాడు. అప్పుడు తెనాలి రామకృష్ణకవి కల్పించుకుని, 'శాస్త్రిగారూ! మీరు కవిత్వం కూడా చెప్పగలరా?' అని అడిగాడు.

దానికి రామశాస్త్రి తేలికభావంతో 'వెధవ కవిత్వమే చెప్పలేనా? అది కూడా ఒక గొప్పేనా?' అన్నాడు. రామకృష్ణుడు వెంటనే స్పందిస్తూ 'అయితే మీరు నిస్సంశయంగా వెధవ కవిత్వమే చెప్పగలరని అనుకుంటున్నాను' అని ఎద్దేవా చేశాడు. ఆ తర్వాత వ్యాకరణ విషయమై 'త్రియంబక' అనే పదానికి గల అధికార సూత్రాన్ని తెలపమని రామకృష్ణుడు అడుగగా, శాస్త్రి 'త్రి+అంబక' అనేది ద్విగు సమాసమని తప్పుగా సమాధానమిచ్చాడు. రామకృష్ణుడు ఆయన అజ్ఞానాన్ని ఎత్తిచూపుతూ వ్యంగ్యంగా ప్రశంసించడంతో ఆనాటికి సభ ముగిసింది.

మరుసటి రోజున ఉభయుల మధ్య వాదం పునఃప్రారంభమైంది. ఆ సమయంలో రామకృష్ణుడు ఒక పెద్ద కట్టపై వస్త్రాన్ని కప్పి సభకు తెచ్చిపెట్టాడు. అది చూసిన రామశాస్త్రి 'అది ఏ గ్రంథమో తెలుసుకోవచ్చా?' అని అడిగాడు. రామకృష్ణుడు ఏమాత్రం తడబడకుండా 'ఇది తిలకాష్ఠ మహిష బంధనము అనే గ్రంథము. నేటి మన వాదానికి ఉపయోగపడుతుందని వెంట తెచ్చాను' అని గంభీరంగా చెప్పాడు.

రామశాస్త్రి 'తిలకాష్ఠ మహిష బంధనము' అనే గ్రంథం పేరును తన జీవితంలో ఎప్పుడూ వినలేదు. ఆ అపూర్వ గ్రంథం ముందు తనకు పరాభవం తప్పదని భయపడిపోయాడు. వెంటనే 'మహారాజా! నా వ్యాకరణ గ్రంథాలను బసలోనే మరిచిపోయాను, త్వరగా వాటిని తీసుకువస్తాను' అని చెప్పి సభ నుండి నిష్క్రమించి, ఆ నగర సరిహద్దులు దాటి పారిపోయాడు.

శాస్త్రి ఎంతకీ తిరిగిరాకపోవడంతో రాయలు 'రామకృష్ణకవీ! ఆ రామశాస్త్రి వచ్చేలోపు ఆ తిలకాష్ఠ మహిష బంధనము అనే గ్రంథాన్ని కాస్త చదివి వినిపించు' అన్నాడు. అప్పుడు రామకృష్ణుడు నవ్వుతూ వస్త్రాన్ని తొలగించాడు. అందులో నువ్వులకంప, పశువులను కట్టే కన్నెత్రాడు మాత్రమే ఉన్నాయి. 'మహారాజా! తిలకాష్ఠము అంటే నువ్వులకంప, మహిష బంధనము అంటే పశువును కట్టే త్రాడు' అని వివరించాడు. ఆ పేరు విని రామశాస్త్రి బెదిరి పారిపోయాడని పెద్దన తదితర కవులు వ్యాఖ్యానించగా సభలోని వారందరూ పగలబడి నవ్వుకున్నారు.